Nhãn hiệu màu sắc: Khả năng bảo hộ & Lưu ý khi đăng ký

Màu sắc gắn liền với hình ảnh của nhiều thương hiệu quen thuộc: một tổ hợp màu trên bao bì, một sắc đỏ đặc trưng, một dải màu lặp lại trên sản phẩm. Không ít doanh nghiệp mong muốn giành lấy quyền độc quyền đối với chính màu sắc mà mình đã đầu tư gây dựng. Tuy nhiên, giữa việc dùng màu sắc như một yếu tố của nhãn hiệu và việc bảo hộ riêng bản thân màu sắc là một khoảng cách pháp lý không nhỏ. Bài viết dưới đây trình bày cách hiểu về nhãn hiệu màu sắc, khả năng bảo hộ trong từng trường hợp và những lưu ý thiết thực khi đăng ký, căn cứ theo Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành (văn bản hợp nhất, sửa đổi năm 2022).

1. Màu sắc là một thành phần cấu thành nhãn hiệu

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, hình ba chiều hoặc sự kết hợp của các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc. Như vậy, ngay trong định nghĩa, màu sắc đã được xác định là một thành phần cấu thành nên nhãn hiệu.

Điều này có nghĩa là hầu như mọi nhãn hiệu khi đăng ký đều gắn với màu sắc nhất định, dù là đen trắng hay có màu. Vấn đề đặt ra không phải là màu sắc có được xuất hiện trong nhãn hiệu hay không, mà là màu sắc có thể tự nó trở thành đối tượng được bảo hộ, tách rời khỏi chữ và hình, hay không. Đây chính là điểm khiến khái niệm nhãn hiệu màu sắc trở nên phức tạp và dễ gây nhầm lẫn.

2. Nhãn hiệu màu sắc được hiểu như thế nào

Trên thực tế, cụm từ nhãn hiệu màu sắc thường được dùng theo hai cách hiểu khác nhau:

• Cách hiểu thứ nhất: nhãn hiệu sử dụng màu sắc hoặc sự kết hợp màu sắc như một yếu tố góp phần tạo khả năng phân biệt, thường đi kèm với chữ, hình hoặc bố cục nhất định. Ví dụ điển hình là một tổ hợp màu đặc trưng thể hiện trên bao bì sản phẩm cùng với tên thương hiệu.
• Cách hiểu thứ hai: dấu hiệu là bản thân một màu sắc đơn lẻ hoặc một tổ hợp màu, không kèm theo chữ hay hình. Đây là trường hợp doanh nghiệp muốn độc quyền chính màu sắc đó cho sản phẩm, dịch vụ của mình.

Hai cách hiểu này dẫn đến hai mức độ khả năng bảo hộ rất khác nhau. Việc phân biệt rõ mình đang thuộc trường hợp nào là bước đầu tiên để đánh giá đúng khả năng đăng ký.

3. Màu sắc kết hợp với chữ, hình, hình khối

Khi màu sắc được kết hợp với chữ, từ ngữ, hình vẽ hoặc hình ba chiều và tổng thể dấu hiệu có khả năng phân biệt, thì dấu hiệu đó được xem xét bảo hộ như một nhãn hiệu thông thường. Trong trường hợp này, màu sắc đóng vai trò làm cho nhãn hiệu thêm sinh động, dễ nhận biết, nhưng khả năng phân biệt của nhãn hiệu chủ yếu vẫn dựa trên tổng thể chữ và hình.

Đây là con đường phổ biến và an toàn nhất. Nếu doanh nghiệp muốn màu sắc của mình được ghi nhận, có thể nêu rõ màu sắc yêu cầu bảo hộ ngay trong đơn đăng ký, kèm theo mẫu nhãn hiệu thể hiện đúng màu đó. Khi được cấp văn bằng, phạm vi bảo hộ sẽ gắn với tổ hợp chữ, hình và màu sắc như đã thể hiện.

Cần lưu ý rằng ngay cả trong trường hợp này, quyền của chủ nhãn hiệu vẫn là quyền đối với tổng thể dấu hiệu chứ không phải độc quyền riêng đối với màu sắc. Một doanh nghiệp khác vẫn có thể dùng cùng màu đó cho nhãn hiệu mang chữ và hình khác biệt, miễn là không gây nhầm lẫn.

4. Màu sắc đơn lẻ: khả năng bảo hộ rất hạn chế

Trái ngược với trường hợp kết hợp, việc đăng ký một màu sắc đơn lẻ, tức một màu duy nhất không kèm theo chữ hay hình, là rất khó được bảo hộ. Lý do cốt lõi là dấu hiệu này thường bị coi là không có khả năng phân biệt.

Màu sắc mang tính công cộng và có số lượng hữu hạn. Nếu cho phép một doanh nghiệp độc quyền một màu cơ bản, các doanh nghiệp khác trong cùng lĩnh vực sẽ bị hạn chế nghiêm trọng trong việc lựa chọn màu cho sản phẩm, bao bì của mình. Vì lẽ đó, người tiêu dùng khi nhìn thấy một màu đơn thuần thường không mặc nhiên liên tưởng đến một nguồn gốc thương mại cụ thể, mà chỉ xem đó là màu của sản phẩm nói chung.

Một màu sắc đơn lẻ chỉ có thể được xem xét bảo hộ nếu đạt được khả năng phân biệt thông qua quá trình sử dụng. Nghĩa là, qua thời gian sử dụng rộng rãi và liên tục, màu sắc đó đã trở nên gắn liền với sản phẩm, dịch vụ của một chủ thể đến mức người tiêu dùng nhận ra ngay nguồn gốc khi nhìn thấy màu. Đây là một ngoại lệ khó đạt được và đòi hỏi chứng cứ sử dụng mạnh, chẳng hạn tài liệu về thời gian và phạm vi sử dụng, doanh số, hoạt động quảng bá, mức độ nhận biết của người tiêu dùng.

5. Bảng so sánh khả năng bảo hộ

Bảng dưới đây tóm tắt sự khác biệt về khả năng bảo hộ giữa hai nhóm dấu hiệu liên quan đến màu sắc:

Tiêu chí	Màu sắc kết hợp dấu hiệu khác	Màu sắc đơn lẻ
Hình thức dấu hiệu	Màu kết hợp với chữ, từ ngữ, hình vẽ, hình khối	Một màu duy nhất, không kèm chữ hay hình
Cơ sở khả năng phân biệt	Dựa trên tổng thể chữ và hình, màu hỗ trợ	Chỉ dựa vào bản thân màu sắc
Khả năng bảo hộ	Được bảo hộ như nhãn hiệu thông thường nếu tổng thể có khả năng phân biệt	Rất khó, thường bị từ chối vì không có khả năng phân biệt
Điều kiện đặc biệt	Nên nêu rõ màu sắc yêu cầu bảo hộ trong đơn	Chỉ được xem xét nếu đạt khả năng phân biệt qua sử dụng, cần chứng cứ mạnh
Phạm vi quyền	Quyền đối với tổng thể dấu hiệu	Nếu được bảo hộ, quyền đối với màu là ngoại lệ hẹp

6. Các dấu hiệu liên quan màu thường bị từ chối

Bên cạnh màu sắc đơn lẻ, một số dấu hiệu liên quan đến màu cũng thường bị coi là không có khả năng phân biệt và bị từ chối, chẳng hạn:

• Hình và hình học đơn giản như hình tròn, hình vuông, hình tam giác, dù được tô màu.
• Màu sắc đơn thuần, tức một màu không được thể hiện thành dạng riêng.
• Sự kết hợp màu sắc thông thường, không tạo được ấn tượng riêng, không có bố cục hay cách thể hiện đặc trưng.

Điểm chung của các trường hợp này là dấu hiệu không tạo được dấu ấn giúp người tiêu dùng ghi nhớ và phân biệt nguồn gốc. Muốn vượt qua rào cản, dấu hiệu cần được thể hiện theo cách đủ đặc trưng, hoặc kết hợp thêm yếu tố chữ, hình có khả năng phân biệt.

7. Lưu ý khi đăng ký nhãn hiệu có màu sắc

Đối với phần lớn doanh nghiệp, câu hỏi thực tế không phải là có bảo hộ được màu đơn lẻ hay không, mà là nên đăng ký nhãn hiệu của mình dưới dạng đen trắng hay dạng màu. Dưới đây là những lưu ý cần cân nhắc:

• Đen trắng hay màu: đăng ký nhãn hiệu dạng đen trắng thường được hiểu là bảo hộ rộng hơn cho nhiều cách thể hiện màu khác nhau của cùng một dấu hiệu; trong khi đăng ký nhãn hiệu có màu sẽ bảo hộ đúng tổ hợp màu đã thể hiện. Việc lựa chọn nên dựa trên chiến lược sử dụng thực tế của doanh nghiệp.
• Nêu rõ màu sắc: nếu màu sắc là yếu tố quan trọng và doanh nghiệp muốn được ghi nhận, cần thể hiện đúng màu trong mẫu nhãn hiệu và mô tả rõ màu sắc yêu cầu bảo hộ trong đơn.
• Chuẩn bị chứng cứ sử dụng: nếu tham vọng là bảo hộ một tổ hợp màu đặc trưng hoặc tiến tới bảo hộ chính màu sắc, doanh nghiệp nên sớm thu thập và lưu giữ chứng cứ về việc sử dụng, quảng bá và mức độ nhận biết của người tiêu dùng.

Việc cân nhắc giữa đen trắng và màu không có công thức chung; nó phụ thuộc vào cách doanh nghiệp dự định sử dụng nhãn hiệu trên bao bì, sản phẩm và các kênh truyền thông.

8. Khuyến nghị thực tế

Từ những phân tích trên, có thể rút ra một số khuyến nghị khi doanh nghiệp muốn khai thác giá trị của màu sắc trong nhãn hiệu:

• Ưu tiên kết hợp màu sắc với dấu hiệu chữ hoặc hình để tăng khả năng phân biệt, thay vì trông chờ vào bảo hộ màu đơn lẻ.
• Tra cứu khả năng bảo hộ trước khi nộp đơn để đánh giá rủi ro trùng hoặc tương tự, cũng như khả năng bị từ chối vì thiếu khả năng phân biệt.
• Tham vấn chuyên môn khi mục tiêu là bảo hộ một tổ hợp màu đặc trưng, bởi đây là hướng đi khó và cần chiến lược về chứng cứ sử dụng.

Bạn có thể tham khảo thêm bài viết về điều kiện bảo hộ nhãn hiệu để hiểu về khả năng phân biệt, và bài về nhãn hiệu ba chiều để so sánh với một dạng nhãn hiệu đặc thù khác. Khi cần hỗ trợ nộp đơn, có thể tìm hiểu dịch vụ đăng ký nhãn hiệu.

9. Câu hỏi thường gặp

Màu sắc có được coi là một phần của nhãn hiệu không?

Có. Theo định nghĩa trong Luật Sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc, nên màu sắc là một thành phần cấu thành nhãn hiệu. Tuy nhiên, đây là màu sắc gắn với dấu hiệu tổng thể, khác với việc bảo hộ riêng bản thân màu sắc.

Có thể đăng ký độc quyền một màu duy nhất không?

Rất khó. Một màu sắc đơn lẻ thường bị coi là không có khả năng phân biệt và bị từ chối. Chỉ trong trường hợp ngoại lệ, khi màu đó đã đạt được khả năng phân biệt qua quá trình sử dụng rộng rãi và có chứng cứ mạnh, thì mới được xem xét.

Nên đăng ký nhãn hiệu đen trắng hay có màu?

Đăng ký đen trắng thường được hiểu là bảo hộ rộng hơn cho nhiều cách thể hiện màu, còn đăng ký có màu bảo hộ đúng tổ hợp màu đã thể hiện. Lựa chọn nên căn cứ vào chiến lược sử dụng thực tế của doanh nghiệp.

Kết hợp màu sắc với chữ và hình có dễ được bảo hộ hơn không?

Đúng vậy. Khi màu sắc kết hợp với chữ, từ ngữ hoặc hình vẽ và tổng thể có khả năng phân biệt, dấu hiệu được xem xét bảo hộ như nhãn hiệu thông thường. Đây là hướng đi an toàn hơn nhiều so với bảo hộ màu đơn lẻ.

Nếu muốn bảo hộ tổ hợp màu đặc trưng thì cần chuẩn bị gì?

Doanh nghiệp nên thể hiện rõ màu sắc trong mẫu và mô tả trong đơn, đồng thời chuẩn bị chứng cứ về việc sử dụng, quảng bá và mức độ nhận biết của người tiêu dùng để chứng minh khả năng phân biệt đạt được qua sử dụng.

10. Kết luận

Màu sắc là một thành phần quan trọng của nhãn hiệu, nhưng bảo hộ riêng bản thân màu sắc lại là chuyện khác. Trong khi màu sắc kết hợp với chữ và hình có thể được bảo hộ như nhãn hiệu thông thường, thì màu sắc đơn lẻ hầu như chỉ được xem xét như một ngoại lệ hẹp và đòi hỏi chứng cứ sử dụng mạnh. Vì vậy, cách tiếp cận thực tế là dùng màu sắc để hỗ trợ khả năng phân biệt của một dấu hiệu tổng thể, thay vì kỳ vọng độc quyền một màu.

Nếu bạn đang cân nhắc cách thể hiện màu sắc trong nhãn hiệu hoặc muốn đánh giá khả năng bảo hộ trước khi nộp đơn, đội ngũ LTV Law sẵn sàng tra cứu, tư vấn và hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ. Vui lòng liên hệ để được trao đổi cụ thể theo trường hợp của bạn.