Hợp đồng tặng cho tài sản: Điều kiện, Thủ tục & Tặng cho có điều kiện

Tặng cho tài sản là việc một người tự nguyện chuyển tài sản của mình cho người khác mà không đòi hỏi trả lại giá trị tương ứng. Đây là giao dịch quen thuộc trong gia đình, đặc biệt khi cha mẹ cho con nhà đất. Tuy vậy, nhiều tranh chấp phát sinh chỉ vì hợp đồng không đúng hình thức hoặc các bên chưa hiểu rõ thời điểm chuyển quyền sở hữu. Bài viết tổng hợp các quy định về hợp đồng tặng cho tài sản theo Bộ luật Dân sự 2015 để bạn tham khảo trước khi thực hiện.

Hợp đồng tặng cho tài sản là gì?

Theo Điều 457 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng tặng cho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản của mình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù, còn bên được tặng cho đồng ý nhận.

Từ khái niệm này có thể rút ra ba dấu hiệu cốt lõi của tặng cho tài sản:

Chuyển quyền sở hữu: bên tặng cho không chỉ giao tài sản mà còn chuyển hẳn quyền sở hữu sang bên được tặng cho.
Không có đền bù: bên tặng cho không đòi hỏi bên kia trả lại tiền hay lợi ích vật chất tương ứng. Đây là điểm phân biệt tặng cho với mua bán hay trao đổi.
Có sự đồng ý nhận: hợp đồng chỉ hình thành khi bên được tặng cho đồng ý nhận tài sản.

Vì bản chất là một hợp đồng, tặng cho tài sản vẫn phải tuân thủ các điều kiện chung về giao dịch dân sự: các bên có năng lực hành vi, tự nguyện, mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

Tặng cho động sản có hiệu lực khi nào?

Điều 458 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về tặng cho động sản. Nguyên tắc chung, hợp đồng tặng cho động sản có hiệu lực kể từ thời điểm bên được tặng cho nhận tài sản, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.

Riêng đối với động sản mà pháp luật quy định phải đăng ký quyền sở hữu, hợp đồng tặng cho có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký. Ví dụ, khi tặng cho xe ô tô, xe máy, việc chuyển quyền sở hữu gắn với thủ tục sang tên đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền, chứ không chỉ dừng ở việc trao chìa khóa. Như vậy, với động sản thông thường như đồ đạc, tiền, vật dụng, thời điểm nhận tài sản là mốc xác lập quyền sở hữu; còn với động sản phải đăng ký thì mốc là thời điểm hoàn tất đăng ký.

Tặng cho bất động sản: bắt buộc công chứng, chứng thực

Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015 đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn đối với bất động sản. Tặng cho bất động sản phải được lập thành văn bản có công chứng, chứng thực hoặc phải đăng ký, nếu bất động sản phải đăng ký quyền sở hữu theo quy định của luật.

Về thời điểm có hiệu lực: hợp đồng tặng cho bất động sản có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký; nếu bất động sản không phải đăng ký quyền sở hữu thì hợp đồng có hiệu lực kể từ thời điểm chuyển giao tài sản.

Trên thực tế, khi tặng cho quyền sử dụng đất hoặc nhà ở, hai bên vừa phải công chứng hoặc chứng thực hợp đồng, vừa phải đăng ký sang tên tại cơ quan đăng ký đất đai. Chỉ khi hoàn tất đăng ký, bên được tặng cho mới chính thức được ghi nhận là chủ sử dụng, chủ sở hữu mới. Do đó, ký hợp đồng ở phòng công chứng thôi chưa đủ; bỏ dở khâu sang tên có thể khiến giao dịch chưa hoàn tất và tiềm ẩn rủi ro về sau.

Bảng dưới đây tóm tắt những khác biệt chính giữa tặng cho động sản và bất động sản để bạn dễ hình dung.

Tiêu chí	Tặng cho động sản	Tặng cho bất động sản
Căn cứ pháp lý	Điều 458 Bộ luật Dân sự 2015	Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015
Hình thức	Không bắt buộc văn bản với động sản thông thường	Bắt buộc lập văn bản có công chứng hoặc chứng thực
Thời điểm có hiệu lực	Từ thời điểm bên được tặng cho nhận tài sản (trừ thỏa thuận khác); nếu phải đăng ký thì từ thời điểm đăng ký	Từ thời điểm đăng ký; nếu không phải đăng ký thì từ thời điểm chuyển giao
Công chứng, chứng thực	Không bắt buộc với động sản thông thường	Bắt buộc
Ví dụ	Tiền, đồ vật; xe cộ (phải sang tên đăng ký)	Quyền sử dụng đất, nhà ở

Tặng cho có điều kiện

Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép bên tặng cho gắn tặng cho với một điều kiện. Theo đó, bên tặng cho có thể yêu cầu bên được tặng cho thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho. Điều kiện tặng cho không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

Bộ luật phân biệt hai trường hợp:

Nghĩa vụ phải thực hiện trước khi tặng cho: nếu bên được tặng cho đã hoàn thành nghĩa vụ mà bên tặng cho không giao tài sản, thì bên tặng cho phải thanh toán nghĩa vụ mà bên được tặng cho đã thực hiện.
Nghĩa vụ phải thực hiện sau khi tặng cho: nếu bên được tặng cho không thực hiện nghĩa vụ, thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Trong thực tế, tặng cho có điều kiện thường được dùng khi cha mẹ cho con nhà đất kèm nghĩa vụ chăm sóc, phụng dưỡng. Nếu muốn ràng buộc như vậy, các bên nên ghi rõ điều kiện ngay trong hợp đồng, càng cụ thể càng hạn chế tranh chấp.

Trách nhiệm của bên tặng cho về tài sản

Bộ luật Dân sự 2015 cũng ràng buộc trách nhiệm của bên tặng cho trong hai tình huống đáng lưu ý:

Tặng cho tài sản không thuộc sở hữu của mình (Điều 460): trường hợp bên tặng cho cố ý tặng cho tài sản không thuộc sở hữu của mình mà bên được tặng cho không biết hoặc không thể biết về việc đó, thì bên tặng cho phải thanh toán chi phí để làm tăng giá trị của tài sản cho bên được tặng cho khi chủ sở hữu lấy lại tài sản.
Tặng cho tài sản có khuyết tật (Điều 461): bên tặng cho có nghĩa vụ thông báo cho bên được tặng cho khuyết tật của tài sản. Nếu biết tài sản có khuyết tật mà không thông báo thì phải bồi thường thiệt hại xảy ra cho bên được tặng cho; nếu đã thông báo mà bên được tặng cho vẫn nhận thì bên tặng cho không phải chịu trách nhiệm.

Những quy định này cho thấy tặng cho không đồng nghĩa với việc bên tặng cho được miễn hoàn toàn trách nhiệm; sự trung thực về nguồn gốc và tình trạng tài sản vẫn được đặt ra.

Thủ tục tặng cho nhà đất trên thực tế

Với tài sản phổ biến nhất là quyền sử dụng đất và nhà ở, quy trình tặng cho thường trải qua các bước cơ bản sau:

Chuẩn bị hồ sơ: giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở; giấy tờ nhân thân của các bên; giấy tờ chứng minh quan hệ (nếu tặng cho giữa người thân thích để được xét miễn thuế, lệ phí).
Công chứng hoặc chứng thực hợp đồng tặng cho: các bên ký hợp đồng tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc chứng thực tại cơ quan có thẩm quyền theo quy định.
Kê khai và nộp nghĩa vụ tài chính: kê khai thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ và các khoản phí liên quan.
Đăng ký sang tên: nộp hồ sơ tại Văn phòng đăng ký đất đai để cập nhật, sang tên cho bên được tặng cho. Đây là bước hoàn tất chuyển quyền sở hữu, sử dụng.

Về nghĩa vụ tài chính, pháp luật hiện hành có chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ đối với tặng cho bất động sản giữa những người thân thích, chẳng hạn giữa vợ với chồng; cha mẹ đẻ với con đẻ, cha mẹ nuôi với con nuôi; ông bà với cháu; anh, chị, em ruột với nhau... Để được áp dụng, các bên cần cung cấp giấy tờ chứng minh quan hệ. Mức thuế, phí cụ thể có thể thay đổi theo từng thời kỳ, nên bạn cần đối chiếu quy định hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế trước khi thực hiện.

Một số lưu ý trước khi tặng cho tài sản

Tặng cho là không có đền bù: khi đã hoàn tất, quyền sở hữu chuyển hẳn sang bên được tặng cho. Bên tặng cho cần cân nhắc kỹ, nhất là với nhà đất là tài sản lớn.
Ghi rõ điều kiện nếu muốn ràng buộc: nếu kỳ vọng bên nhận thực hiện nghĩa vụ nào đó, hãy lập tặng cho có điều kiện và mô tả điều kiện cụ thể trong hợp đồng.
Bảo đảm đúng hình thức: với bất động sản, thiếu công chứng, chứng thực hoặc chưa đăng ký sang tên có thể khiến giao dịch chưa có hiệu lực hoặc chưa hoàn tất.
Kiểm tra tình trạng pháp lý tài sản: tài sản đang thế chấp, đang tranh chấp hoặc thuộc sở hữu chung có thể cần sự đồng ý của những người liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Hợp đồng tặng cho nhà đất có bắt buộc công chứng không?

Có. Theo Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015, tặng cho bất động sản phải được lập thành văn bản có công chứng, chứng thực hoặc phải đăng ký nếu bất động sản phải đăng ký quyền sở hữu. Với quyền sử dụng đất và nhà ở, các bên vừa công chứng hoặc chứng thực hợp đồng, vừa đăng ký sang tên.

Tặng cho tài sản khi nào chính thức có hiệu lực?

Với động sản thông thường là thời điểm bên được tặng cho nhận tài sản; với động sản hoặc bất động sản phải đăng ký là thời điểm hoàn tất đăng ký. Với bất động sản không phải đăng ký thì tính từ thời điểm chuyển giao.

Đã tặng cho rồi có đòi lại được không?

Với tặng cho thông thường, khi đã chuyển quyền sở hữu thì bên tặng cho không đơn phương đòi lại. Riêng tặng cho có điều kiện, nếu bên được tặng cho không thực hiện nghĩa vụ phải làm sau khi tặng cho, bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Điều 462.

Cha mẹ tặng cho con nhà đất có phải nộp thuế không?

Pháp luật hiện hành có chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ đối với tặng cho bất động sản giữa những người thân thích, trong đó có quan hệ cha mẹ đẻ với con đẻ. Các bên cần cung cấp giấy tờ chứng minh quan hệ và đối chiếu quy định hiện hành khi kê khai.

Có thể tặng cho tài sản đang đứng tên người khác không?

Về nguyên tắc, chỉ chủ sở hữu mới có quyền định đoạt tài sản của mình. Điều 460 Bộ luật Dân sự 2015 quy định trách nhiệm của bên cố ý tặng cho tài sản không thuộc sở hữu của mình. Vì vậy, cần xác định rõ quyền sở hữu trước khi tặng cho.

Kết luận

Hợp đồng tặng cho tài sản tuy đơn giản về mục đích nhưng lại có những yêu cầu riêng về hình thức và thời điểm chuyển quyền, đặc biệt với nhà đất. Hiểu đúng các quy định tại Điều 457 đến Điều 462 Bộ luật Dân sự 2015 giúp các bên hạn chế tranh chấp. Nếu bạn cần chuẩn bị hợp đồng tặng cho hoặc hoàn tất thủ tục sang tên nhà đất, đội ngũ luật sư của LTV Law sẵn sàng tư vấn và hỗ trợ. Bạn có thể tham khảo thêm về thừa kế theo pháp luật và thừa kế đất đai, hoặc xem các dịch vụ pháp lý của chúng tôi để được hỗ trợ phù hợp.