Hàng giả mạo nhãn hiệu: Định nghĩa, Phân biệt & Cách xử lý

Trên thị trường, không ít sản phẩm được gắn nhãn hiệu trùng hoặc gần như y hệt với thương hiệu nổi tiếng nhằm đánh lừa người tiêu dùng. Đây chính là hàng giả mạo nhãn hiệu - một dạng vi phạm sở hữu trí tuệ bị xử lý nghiêm khắc nhất trong nhóm hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu.

Bài viết này làm rõ định nghĩa hàng giả mạo nhãn hiệu theo Luật Sở hữu trí tuệ, phân biệt với hành vi xâm phạm quyền nhãn hiệu nói chung và với hàng giả về chất lượng, đồng thời trình bày các cách xử lý cùng biện pháp phòng ngừa cho doanh nghiệp.

Hàng giả mạo nhãn hiệu là gì?

Theo Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ (văn bản hợp nhất, sửa đổi bổ sung năm 2022), hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ bao gồm hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, hàng hóa giả mạo chỉ dẫn địa lý và hàng hóa sao chép lậu.

Trong đó, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu là hàng hóa, bao bì của hàng hóa có gắn nhãn hiệu hoặc dấu hiệu, tem, nhãn có chứa dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu đang được bảo hộ dùng cho chính mặt hàng đó mà không được phép của chủ sở hữu nhãn hiệu.

Ba dấu hiệu nhận diện cốt lõi của hàng giả mạo nhãn hiệu là:

• Dấu hiệu gắn trên hàng hóa, bao bì, tem, nhãn trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu đang được bảo hộ (gần như y hệt).
• Được dùng cho chính mặt hàng mà nhãn hiệu đó đã đăng ký bảo hộ.
• Không được phép của chủ sở hữu nhãn hiệu.

Khi hội đủ ba yếu tố trên, hàng hóa bị coi là giả mạo nhãn hiệu, bất kể chất lượng thực tế của sản phẩm ra sao.

Hàng hóa giả mạo chỉ dẫn địa lý

Bên cạnh nhãn hiệu, Điều 213 còn quy định về hàng hóa giả mạo chỉ dẫn địa lý. Đây là hàng hóa, bao bì của hàng hóa có gắn dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt với chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ dùng cho chính mặt hàng, mà không được phép của tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý.

Ví dụ điển hình là việc gắn tên một vùng địa lý nổi tiếng về nông sản, đặc sản lên sản phẩm không có nguồn gốc từ vùng đó. Cùng với hàng giả mạo nhãn hiệu và hàng sao chép lậu, hàng giả mạo chỉ dẫn địa lý thuộc nhóm hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ và chịu chế tài tương ứng.

Phân biệt hàng giả mạo nhãn hiệu với hàng xâm phạm quyền nhãn hiệu

Đây là điểm dễ nhầm lẫn nhất. Về bản chất, hàng giả mạo nhãn hiệu là một trường hợp đặc biệt, ở mức nghiêm trọng nhất của hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu.

Hành vi xâm phạm quyền nhãn hiệu nói chung có phạm vi rộng, bao trùm cả việc sử dụng dấu hiệu tương tự đến mức gây nhầm lẫn - không nhất thiết phải trùng. Trong khi đó, hàng giả mạo nhãn hiệu yêu cầu dấu hiệu phải trùng hoặc khó phân biệt, tức là mức độ sao chép cao hơn hẳn. Vì vậy, hàng giả mạo nhãn hiệu luôn là hành vi xâm phạm, nhưng không phải mọi hành vi xâm phạm đều bị coi là hàng giả mạo.

Muốn tìm hiểu sâu hơn về các dạng hành vi, bạn có thể tham khảo bài hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Phân biệt hàng giả mạo nhãn hiệu với hàng giả về chất lượng

Trong đời sống, khái niệm hàng giả thường được hiểu rộng, bao gồm cả hàng giả về chất lượng, công dụng theo pháp luật về quản lý thị trường và bảo vệ người tiêu dùng. Cần phân biệt rõ với hàng giả mạo nhãn hiệu:

• Hàng giả mạo nhãn hiệu tập trung ở yếu tố dấu hiệu, nhãn hiệu. Sản phẩm có thể có chất lượng tương đương nhưng vẫn bị coi là giả mạo vì mạo nhãn hiệu của chủ thể khác.
• Hàng giả về chất lượng, công dụng là hàng không có hoặc không đạt giá trị sử dụng, công dụng như công bố, không phụ thuộc vào việc có mạo nhãn hiệu hay không.

Trên thực tế, một lô hàng có thể vừa giả mạo nhãn hiệu, vừa giả về chất lượng. Việc xác định đúng bản chất giúp lựa chọn cơ quan có thẩm quyền và chế tài phù hợp.

Cách xử lý hàng giả mạo nhãn hiệu

Vì là một dạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả mạo nhãn hiệu có thể bị xử lý bằng ba nhóm biện pháp: dân sự, hành chính và hình sự. Tùy quy mô, tính chất vụ việc và mục tiêu của chủ thể quyền mà lựa chọn hoặc kết hợp.

Biện pháp hành chính

Đây là hướng xử lý phổ biến nhất với hàng giả mạo nhãn hiệu do thủ tục tương đối nhanh và có tính răn đe. Các cơ quan như Quản lý thị trường, Công an, Hải quan có thể kiểm tra, xử phạt, đồng thời áp dụng biện pháp tịch thu và tiêu hủy hàng hóa giả mạo, loại bỏ yếu tố vi phạm và buộc chấm dứt hành vi.

Biện pháp dân sự

Chủ thể quyền có thể khởi kiện ra Tòa án yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại. Biện pháp này phù hợp khi thiệt hại lớn và cần buộc bên vi phạm bồi hoàn.

Biện pháp hình sự

Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả mạo nhãn hiệu ở quy mô lớn, có tính chất nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Điều 226 Bộ luật Hình sự. Đây là điểm khác biệt rõ nét cho thấy mức độ nghiêm trọng của hàng giả mạo nhãn hiệu so với các dạng xâm phạm thông thường.

Để hiểu tổng thể các công cụ pháp lý, bạn có thể đọc thêm bài biện pháp xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ. Với hàng giả mạo bày bán trên môi trường trực tuyến, tham khảo thêm cách xử lý hàng giả trên sàn thương mại điện tử.

Quy trình xử lý khi phát hiện hàng giả mạo nhãn hiệu

Khi phát hiện sản phẩm có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu của mình, chủ thể quyền nên thực hiện theo các bước cơ bản sau:

• Thu thập chứng cứ: mua mẫu hàng, giữ hóa đơn, chụp ảnh, ghi nhận nơi bán và thông tin bên vi phạm.
• Xác minh quyền: chuẩn bị Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu còn hiệu lực để chứng minh quyền hợp pháp.
• Giám định khi cần: yêu cầu tổ chức giám định có chức năng kết luận về yếu tố xâm phạm; kết luận này là nguồn chứng cứ có giá trị.
• Lựa chọn biện pháp: gửi thư cảnh báo, nộp đơn yêu cầu xử lý hành chính, khởi kiện dân sự hoặc phối hợp cơ quan điều tra tùy mức độ.
• Theo dõi và xử lý triệt để: giám sát việc thực thi và ngăn tái phạm.

Biện pháp phòng ngừa cho doanh nghiệp

Phòng ngừa luôn hiệu quả hơn xử lý sau khi thiệt hại đã xảy ra. Doanh nghiệp nên chủ động:

• Đăng ký nhãn hiệu sớm để có căn cứ pháp lý xác lập quyền và yêu cầu xử lý vi phạm.
• Sử dụng tem chống giả, mã QR hoặc giải pháp truy xuất nguồn gốc để người tiêu dùng nhận diện hàng chính hãng.
• Theo dõi thị trường và các sàn thương mại điện tử để phát hiện sớm hàng giả mạo.
• Phối hợp với cơ quan chức năng như Quản lý thị trường, Hải quan trong công tác kiểm soát.
• Chủ động giám định khi có nghi ngờ để có cơ sở xử lý kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Hàng giả mạo nhãn hiệu và hàng nhái có phải là một không?

Hàng nhái là cách gọi thông thường, không phải thuật ngữ pháp lý chính xác. Về mặt pháp luật, cần xác định sản phẩm thuộc trường hợp giả mạo nhãn hiệu (dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt) hay chỉ là xâm phạm quyền (dấu hiệu tương tự gây nhầm lẫn), bởi hai trường hợp có mức độ và chế tài khác nhau.

Chất lượng sản phẩm vẫn tốt thì có bị coi là giả mạo nhãn hiệu không?

Có. Hàng giả mạo nhãn hiệu được xác định dựa trên yếu tố dấu hiệu, nhãn hiệu, không phụ thuộc vào chất lượng thực tế. Việc gắn dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu được bảo hộ mà không được phép đã đủ cấu thành giả mạo.

Chưa đăng ký nhãn hiệu thì có yêu cầu xử lý hàng giả mạo được không?

Rất khó. Quyền đối với nhãn hiệu về nguyên tắc phát sinh trên cơ sở đăng ký. Không có Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, chủ thể thiếu căn cứ pháp lý để yêu cầu cơ quan chức năng xử lý. Vì vậy, đăng ký nhãn hiệu sớm là bước phòng ngừa quan trọng nhất.

Buôn bán hàng giả mạo nhãn hiệu có bị đi tù không?

Có thể. Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả mạo nhãn hiệu ở quy mô lớn, có tính chất nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 226 Bộ luật Hình sự. Mức độ xử lý cụ thể phụ thuộc vào tính chất, quy mô của từng vụ việc.

Người tiêu dùng mua nhầm hàng giả mạo nhãn hiệu thì làm gì?

Người tiêu dùng nên giữ lại hàng hóa và hóa đơn làm bằng chứng, phản ánh tới người bán, đồng thời có thể thông báo cho cơ quan Quản lý thị trường hoặc chủ sở hữu nhãn hiệu. Việc này góp phần bảo vệ quyền lợi của chính mình và hỗ trợ đấu tranh với hàng giả.

Kết luận

Hàng giả mạo nhãn hiệu là dạng xâm phạm quyền nhãn hiệu ở mức nghiêm trọng nhất, được nhận diện qua dấu hiệu trùng hoặc khó phân biệt với nhãn hiệu được bảo hộ dùng cho chính mặt hàng đó. Việc phân biệt đúng giữa hàng giả mạo, hàng xâm phạm quyền và hàng giả về chất lượng giúp doanh nghiệp lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp và hiệu quả.

Nếu bạn phát hiện sản phẩm bị giả mạo nhãn hiệu hoặc cần tư vấn xây dựng phương án bảo vệ thương hiệu, hãy liên hệ LTV Law để được đội ngũ luật sư sở hữu trí tuệ hỗ trợ. Tham khảo thêm dịch vụ xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ của chúng tôi.