Xử lý hàng giả, hàng nhái trên sàn thương mại điện tử: Quy trình và kinh nghiệm thực tiễn

Thương mại điện tử Việt Nam tăng trưởng vượt 20%/năm, nhưng kèm theo đó là làn sóng hàng giả, hàng nhái tràn lan trên Shopee, Lazada, TikTok Shop, Tiki. Theo thống kê của lực lượng Quản lý thị trường (Bộ Công Thương), hơn 70% doanh nghiệp có thương hiệu nổi tiếng từng gặp phải tình trạng này. Thiệt hại không chỉ về doanh thu mà còn ảnh hưởng lâu dài đến uy tín thương hiệu và niềm tin người tiêu dùng. Bài viết này tổng hợp quy trình và kinh nghiệm thực tiễn xử lý hiệu quả.

Nhận diện vi phạm — bước đầu tiên và thường xuyên nhất

Cần xây dựng quy trình giám sát thương hiệu định kỳ:

• Tìm kiếm tên thương hiệu, tên sản phẩm trên các sàn ít nhất 1 lần/tuần
• Đặt mua thử sản phẩm nghi ngờ để có bằng chứng vật lý
• Sử dụng dịch vụ giám sát thương hiệu trực tuyến chuyên biệt
• Thu thập và lưu trữ bằng chứng: ảnh chụp màn hình có dấu thời gian, URL sản phẩm, thông tin người bán, bằng chứng giao dịch

Xử lý trực tiếp trên sàn thương mại điện tử — nhanh nhất

Bước nhanh nhất và ít tốn kém nhất là gửi yêu cầu gỡ bỏ trực tiếp đến sàn qua cổng IP Protection:

• Shopee: Shopee IP Protection Portal — yêu cầu tài khoản đã xác minh nhãn hiệu
• Lazada: Lazada Intellectual Property Protection Portal
• TikTok Shop: TikTok IP Infringement Report
• Tiki: Hỗ trợ qua email hoặc đường dây hotline nhãn hàng

Điều kiện tiên quyết: phải có Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu còn hiệu lực. Thời gian xử lý: 3–7 ngày làm việc. Nếu người bán tiếp tục vi phạm sau khi bị gỡ, hồ sơ tái phạm là cơ sở quan trọng để đưa vụ việc lên mức xử lý nặng hơn.

Xử lý hành chính qua cơ quan nhà nước

Lực lượng Quản lý thị trường có thẩm quyền kiểm tra kho hàng, tạm giữ tang vật và xử phạt. Lưu ý phân biệt: hành vi giả mạo nhãn hiệu bị xử phạt theo Nghị định 99/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 46/2024/NĐ-CP) về sở hữu công nghiệp; còn hàng giả về chất lượng/công dụng, giả mạo bao bì, nhãn hàng hóa áp dụng Nghị định 98/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP). Ví dụ mức phạt theo Nghị định 98/2020:

• Sản xuất, buôn bán hàng giả về nhãn hiệu: phạt tiền từ 10 triệu đến 200 triệu đồng + tịch thu tang vật
• Giá trị tang vật lớn: chuyển xử lý hình sự theo Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015 (phạt tù đến 15 năm)

Cục Hải quan có thể tạm giữ hàng hóa nhập khẩu nghi ngờ vi phạm nhãn hiệu tại cửa khẩu theo yêu cầu của chủ nhãn hiệu (thủ tục giám sát biên giới).

Khởi kiện dân sự — đòi bồi thường thiệt hại

Khi thiệt hại lớn hoặc vi phạm có tổ chức, khởi kiện tại Tòa án nhân dân là biện pháp mạnh nhất. Theo mô hình tòa án mới (từ 01/7/2025), hiện có 2 Tòa án nhân dân khu vực — tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh — được tổ chức Tòa chuyên trách về sở hữu trí tuệ, giúp các vụ kiện được xử lý bởi thẩm phán có chuyên môn sâu hơn.

Căn cứ bồi thường theo Điều 204–205 Luật SHTT:

• Thiệt hại vật chất thực tế (doanh thu mất, chi phí khắc phục)
• Thiệt hại tinh thần (uy tín thương hiệu)
• Chi phí hợp lý thuê luật sư
• Nếu không chứng minh được thiệt hại cụ thể: Tòa có thể ấn định mức bồi thường tối đa 1 tỷ đồng (nâng từ 500 triệu theo Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 — Luật 131/2025/QH15, áp dụng từ 01/4/2026)

Chiến lược tổng thể — kết hợp các biện pháp

Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy hiệu quả cao nhất khi kết hợp song song: gỡ bỏ trên sàn (nhanh, tốn ít nguồn lực) + phối hợp Quản lý thị trường kiểm tra kho (tạo hiệu ứng răn đe) + gửi thư cảnh báo pháp lý đến người vi phạm. Khởi kiện dân sự chỉ nên áp dụng khi vi phạm lớn, tổ chức và thiệt hại có thể định lượng.

Câu hỏi thường gặp

Chưa đăng ký nhãn hiệu có thể yêu cầu sàn gỡ bỏ hàng nhái không?

Khó. Các sàn hầu như chỉ xử lý khiếu nại có Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu hợp lệ. Đây là lý do vì sao đăng ký nhãn hiệu trước khi kinh doanh là bước quan trọng. Trong trường hợp chưa có văn bằng, có thể tố cáo qua Quản lý thị trường nếu hàng giả rõ ràng.

Đơn vị vi phạm ở tỉnh khác, làm sao khiếu nại?

Gửi đơn tố cáo đến Chi cục Quản lý thị trường (thuộc Sở Công Thương) nơi người vi phạm có địa chỉ kinh doanh, hoặc cơ quan quản lý thị trường trung ương (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương). LTV Law hỗ trợ soạn thảo hồ sơ và theo dõi vụ việc trên toàn quốc.