Thủ tục khai nhận di sản thừa kế: Hồ sơ, trình tự & chi phí

Khi người thân qua đời để lại tài sản, người thừa kế cần làm thủ tục khai nhận di sản để xác lập quyền sở hữu hợp pháp, nhất là với nhà đất phải sang tên. Bài viết hướng dẫn hồ sơ, trình tự, thời gian và chi phí, cập nhật theo Luật Công chứng 2024 có hiệu lực từ 01/7/2025.

1. Khai nhận di sản thừa kế là gì?

Khai nhận di sản thừa kế là thủ tục pháp lý để người thừa kế (theo di chúc hoặc theo pháp luật) xác lập quyền đối với phần di sản được hưởng khi người để lại di sản chết. Di sản gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người đó trong khối tài sản chung với người khác (Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015).

Cập nhật quan trọng: trước đây có hai loại văn bản là văn bản khai nhận di sản và văn bản thỏa thuận phân chia di sản. Từ ngày 01/7/2025, Luật Công chứng 2024 quy định thống nhất về VĂN BẢN PHÂN CHIA DI SẢN, áp dụng cho các trường hợp một hay nhiều người thừa kế, theo di chúc hay theo pháp luật, có chia hay để chung. Nhiều bài viết cũ vẫn trình bày theo Luật Công chứng 2014 nên không còn cập nhật.

2. Hồ sơ khai nhận di sản thừa kế

• Phiếu yêu cầu công chứng;
• Giấy tờ tùy thân của người thừa kế (căn cước công dân, hộ chiếu);
• Giấy chứng tử của người để lại di sản;
• Giấy tờ chứng minh quan hệ với người để lại di sản: giấy khai sinh, đăng ký kết hôn, giấy xác nhận thông tin về cư trú;
• Di chúc (nếu thừa kế theo di chúc);
• Giấy tờ về di sản: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ, sổ hồng), sổ tiết kiệm, đăng ký xe, giấy tờ sở hữu khác.

3. Trình tự thực hiện

1. Chuẩn bị hồ sơ và nộp tại tổ chức hành nghề công chứng (nơi có bất động sản; nếu di sản không phải bất động sản thì theo nơi cư trú cuối cùng hoặc nơi có tài sản của người để lại di sản);
2. Công chứng viên thụ lý, kiểm tra hồ sơ và niêm yết việc thụ lý tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi thường trú cuối cùng của người để lại di sản. Thời hạn niêm yết là 15 ngày;
3. Hết thời hạn niêm yết mà không có khiếu nại, tố cáo, những người thừa kế ký Văn bản phân chia di sản trước công chứng viên;
4. Đăng ký sang tên di sản: đăng ký biến động đất đai tại Văn phòng đăng ký đất đai (xem bài thủ tục sang tên sổ đỏ), sang tên xe, rút hoặc chuyển sổ tiết kiệm... Với nhà đất, cần đăng ký biến động trong 30 ngày.

Do phải niêm yết 15 ngày, tổng thời gian thường tối thiểu khoảng 20 ngày, chưa kể thời gian sang tên.

4. Chi phí công chứng

Phí công chứng văn bản phân chia di sản tính theo giá trị di sản, theo Thông tư 257/2016/TT-BTC:

Ngoài ra có thù lao công chứng (soạn thảo, sao chụp) theo mức tổ chức công chứng niêm yết. Nên đối chiếu biểu phí hiện hành khi thực hiện.

5. Thuế, lệ phí khi sang tên di sản và trường hợp được miễn

Khi sang tên di sản là bất động sản, về nguyên tắc phát sinh:

• Thuế thu nhập cá nhân đối với thừa kế bất động sản là 10% giá trị;
• Lệ phí trước bạ 0,5% giá trị (xem bài lệ phí trước bạ nhà đất).

Được miễn cả thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ khi thừa kế bất động sản giữa: vợ với chồng; cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông bà nội, ông bà ngoại với cháu; anh, chị, em ruột với nhau. Vẫn phải kê khai để được xác nhận miễn.

6. Câu hỏi thường gặp

Khai nhận di sản mất bao lâu?

Do phải niêm yết 15 ngày cộng thời gian xử lý hồ sơ, thường mất tối thiểu khoảng 20 ngày, chưa kể thời gian sang tên tài sản.

Chỉ có một người thừa kế duy nhất có phải niêm yết không?

Có. Việc niêm yết vẫn được thực hiện theo quy định, kể cả khi chỉ có một người thừa kế.

Không có di chúc thì khai nhận di sản thế nào?

Chia theo pháp luật, xác định người thừa kế theo hàng thừa kế (xem bài hàng thừa kế) rồi lập Văn bản phân chia di sản.

Thừa kế nhà đất cho con có phải nộp thuế không?

Thừa kế bất động sản giữa cha mẹ và con được miễn thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ, nhưng vẫn phải kê khai.

Kết luận

Thủ tục khai nhận di sản thừa kế được thực hiện qua công chứng Văn bản phân chia di sản, niêm yết 15 ngày, sau đó sang tên tài sản. Chi phí gồm phí công chứng theo giá trị di sản và thuế, lệ phí khi sang tên (được miễn nếu thừa kế giữa người thân). Nếu cần hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, công chứng và sang tên di sản, hoặc di sản có tranh chấp, có thể tham khảo dịch vụ tư vấn pháp lý của LTV Law.