Nhãn hiệu nổi tiếng là gì? Tiêu chí và cơ chế bảo hộ

Nhãn hiệu nổi tiếng là một khái niệm được pháp luật sở hữu trí tuệ dành cho những nhãn hiệu có mức độ biết đến đặc biệt rộng rãi. Điểm khác biệt lớn nhất là loại nhãn hiệu này được bảo hộ trên cơ sở sử dụng thực tế, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký, và có phạm vi bảo hộ rộng hơn hẳn nhãn hiệu thông thường. Bài viết giải thích khái niệm, các tiêu chí đánh giá, cơ chế bảo hộ và cách chứng minh khi phát sinh tranh chấp.

Nhãn hiệu nổi tiếng là gì?

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu nổi tiếng là nhãn hiệu được bộ phận công chúng có liên quan biết đến rộng rãi trên lãnh thổ Việt Nam. Cụm từ "bộ phận công chúng có liên quan" được hiểu là nhóm người tiêu dùng, nhà phân phối, đối tác kinh doanh gắn với loại hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu đó, chứ không nhất thiết là toàn bộ dân cư.

Như vậy, một nhãn hiệu không cần phải nổi tiếng với tất cả mọi người mới được coi là nổi tiếng. Điều quan trọng là trong lĩnh vực của mình, nhãn hiệu đã đạt tới mức độ nhận biết rộng rãi tại Việt Nam. Đây là điểm khác biệt căn bản so với nhãn hiệu thông thường, vốn chỉ cần đáp ứng điều kiện có khả năng phân biệt và được đăng ký.

Tiêu chí đánh giá nhãn hiệu nổi tiếng

Luật Sở hữu trí tuệ (Điều 75) liệt kê các tiêu chí được xem xét khi đánh giá một nhãn hiệu có phải là nổi tiếng hay không. Không bắt buộc phải thỏa mãn đồng thời tất cả; cơ quan có thẩm quyền cân nhắc tổng hợp các yếu tố sau:

• Số lượng người tiêu dùng liên quan đã biết đến nhãn hiệu thông qua việc mua bán, sử dụng hàng hóa, dịch vụ hoặc qua quảng cáo;
• Phạm vi lãnh thổ mà hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu đã được lưu hành;
• Doanh số từ việc bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ, hoặc số lượng hàng hóa, dịch vụ đã cung cấp;
• Thời gian sử dụng liên tục của nhãn hiệu;
• Uy tín rộng rãi của hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu;
• Số lượng quốc gia bảo hộ nhãn hiệu hoặc công nhận nhãn hiệu là nổi tiếng;
• Giá chuyển nhượng, giá chuyển quyền sử dụng, giá trị góp vốn đầu tư của nhãn hiệu.

Trên thực tế, doanh nghiệp muốn được thừa nhận nhãn hiệu nổi tiếng thường phải chuẩn bị hồ sơ chứng minh đầy đủ theo các tiêu chí này: số liệu bán hàng qua nhiều năm, chi phí và độ phủ quảng cáo, kết quả khảo sát người tiêu dùng, danh mục các nước đã đăng ký, cùng các tài liệu về giá trị thương mại của nhãn hiệu.

Nhãn hiệu nổi tiếng được bảo hộ như thế nào?

Đối với nhãn hiệu thông thường, quyền sở hữu công nghiệp được xác lập trên cơ sở đăng ký và được ghi nhận bằng Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Ngược lại, quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập trên cơ sở sử dụng, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký. Nghĩa là chủ nhãn hiệu không bắt buộc phải nộp đơn và không cần có văn bằng bảo hộ riêng cho "nhãn hiệu nổi tiếng".

Tuy nhiên, vì không có một "giấy chứng nhận nổi tiếng" được cấp sẵn, nên trạng thái nổi tiếng thường được công nhận qua từng vụ việc cụ thể. Khi giải quyết một tranh chấp hoặc một đơn đăng ký có khả năng gây nhầm lẫn, cơ quan có thẩm quyền (cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp hoặc Tòa án) sẽ xem xét các chứng cứ và kết luận nhãn hiệu có nổi tiếng hay không tại thời điểm và trong bối cảnh vụ việc đó. Kết luận này gắn với vụ việc, không mặc nhiên có giá trị vĩnh viễn cho mọi tranh chấp về sau, nên chủ nhãn hiệu cần duy trì và cập nhật chứng cứ về mức độ nổi tiếng theo thời gian.

Phạm vi bảo hộ rộng của nhãn hiệu nổi tiếng

Đây là ưu thế lớn nhất của nhãn hiệu nổi tiếng. Với nhãn hiệu thông thường, quyền chỉ bị coi là bị xâm phạm khi có người dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự tới mức gây nhầm lẫn. Với nhãn hiệu nổi tiếng, phạm vi này được mở rộng.

Theo Luật Sở hữu trí tuệ (Điều 129), hành vi sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu nổi tiếng, hoặc dấu hiệu dưới dạng dịch nghĩa, phiên âm từ nhãn hiệu nổi tiếng cho hàng hóa, dịch vụ bất kỳ, kể cả hàng hóa, dịch vụ không trùng, không tương tự và không liên quan, mà việc sử dụng có khả năng gây nhầm lẫn về nguồn gốc hoặc gây ấn tượng sai lệch về mối quan hệ với chủ nhãn hiệu nổi tiếng, thì bị coi là xâm phạm quyền. Bảo hộ còn nhằm chống lại việc lợi dụng danh tiếng để làm tổn hại đến uy tín, khả năng phân biệt của nhãn hiệu nổi tiếng.

Nói cách khác, chủ nhãn hiệu nổi tiếng có thể ngăn chặn người khác sử dụng dấu hiệu tương tự ngay cả trong những nhóm sản phẩm hoàn toàn khác lĩnh vực kinh doanh của mình, nếu việc sử dụng đó gây nhầm lẫn hoặc làm giảm sút danh tiếng của nhãn hiệu.

Phân biệt nhãn hiệu nổi tiếng và nhãn hiệu thông thường

Ví dụ thực tế

Trên thế giới, các nhãn hiệu như những thương hiệu đồ uống, đồ thể thao, hàng điện tử hoặc ô tô toàn cầu thường được viện dẫn là ví dụ điển hình của nhãn hiệu nổi tiếng: chúng được người tiêu dùng nhận biết ngay lập tức và được bảo hộ ở rất nhiều quốc gia. Nhờ đó, chủ sở hữu có thể phản đối việc một chủ thể khác đăng ký dấu hiệu tương tự cho những sản phẩm không cùng lĩnh vực, chẳng hạn dùng tên một hãng nước giải khát nổi tiếng để đặt cho một dòng sản phẩm hoàn toàn khác.

Tại Việt Nam, một số nhãn hiệu trong và ngoài nước đã được cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án xem xét, thừa nhận tính nổi tiếng khi giải quyết tranh chấp phản đối đơn hoặc xử lý hành vi xâm phạm. Điều đáng lưu ý là việc thừa nhận luôn gắn với chứng cứ cụ thể của từng vụ việc, nên doanh nghiệp không nên mặc định nhãn hiệu của mình đương nhiên là nổi tiếng.

Làm sao chứng minh nhãn hiệu nổi tiếng khi xảy ra tranh chấp?

Vì không có văn bằng cấp sẵn, gánh nặng chứng minh thuộc về chủ nhãn hiệu. Khi phát sinh tranh chấp, cần chuẩn bị hồ sơ chứng cứ bám sát các tiêu chí của Điều 75, bao gồm:

• Số liệu doanh thu, sản lượng hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu qua các năm;
• Tài liệu chứng minh phạm vi và thời gian sử dụng liên tục trên lãnh thổ Việt Nam;
• Chi phí, kênh và độ phủ của hoạt động quảng cáo, truyền thông;
• Kết quả khảo sát mức độ nhận biết của người tiêu dùng liên quan;
• Danh mục các quốc gia đã đăng ký hoặc đã công nhận nhãn hiệu nổi tiếng;
• Tài liệu về giá trị thương mại: hợp đồng chuyển nhượng, chuyển quyền sử dụng, định giá góp vốn;
• Các quyết định, bản án trước đó (nếu có) từng thừa nhận tính nổi tiếng.

Hồ sơ càng đầy đủ, hệ thống và cập nhật thì khả năng được cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án chấp nhận càng cao. Đây là công việc đòi hỏi kinh nghiệm pháp lý và kỹ năng tập hợp chứng cứ. Tham khảo thêm tổng quan các loại nhãn hiệu tại Việt Nam để hiểu vị trí của nhãn hiệu nổi tiếng trong hệ thống bảo hộ.

Câu hỏi thường gặp

Nhãn hiệu nổi tiếng có cần đăng ký không?

Không bắt buộc. Quyền đối với nhãn hiệu nổi tiếng được xác lập trên cơ sở sử dụng, không phụ thuộc thủ tục đăng ký. Dù vậy, việc đăng ký nhãn hiệu thông thường vẫn rất nên làm để có thêm cơ sở pháp lý rõ ràng và thuận lợi khi thực thi quyền.

Ai công nhận một nhãn hiệu là nổi tiếng?

Không có cơ quan cấp sẵn "giấy chứng nhận nổi tiếng". Tính nổi tiếng được cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp hoặc Tòa án xem xét và công nhận qua từng vụ việc cụ thể, dựa trên chứng cứ do chủ nhãn hiệu cung cấp.

Nhãn hiệu nổi tiếng có được bảo hộ cho cả sản phẩm khác lĩnh vực không?

Có. Đây là điểm ưu việt: chủ nhãn hiệu nổi tiếng có thể ngăn người khác dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự cho cả hàng hóa, dịch vụ không tương tự, nếu việc sử dụng gây nhầm lẫn về nguồn gốc hoặc làm tổn hại uy tín, khả năng phân biệt của nhãn hiệu.

Nhãn hiệu của tôi đã bán chạy ở Việt Nam thì có phải là nhãn hiệu nổi tiếng chưa?

Chưa chắc. Doanh số tốt chỉ là một trong nhiều tiêu chí. Cần đánh giá tổng hợp mức độ biết đến của công chúng liên quan, phạm vi và thời gian sử dụng, uy tín, số quốc gia bảo hộ và giá trị thương mại. Chỉ khi đủ chứng cứ theo các tiêu chí này, nhãn hiệu mới có thể được thừa nhận là nổi tiếng.

Khi bị xâm phạm, chủ nhãn hiệu nổi tiếng nên làm gì?

Trước hết thu thập và củng cố chứng cứ về tính nổi tiếng và hành vi xâm phạm, sau đó có thể lựa chọn phản đối đơn đăng ký, yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm bằng biện pháp hành chính hoặc khởi kiện tại Tòa án. Nên có luật sư sở hữu trí tuệ hỗ trợ ngay từ khâu chuẩn bị hồ sơ.

Kết luận

Nhãn hiệu nổi tiếng là loại nhãn hiệu được bộ phận công chúng có liên quan biết đến rộng rãi tại Việt Nam, được bảo hộ trên cơ sở sử dụng mà không cần đăng ký và có phạm vi bảo hộ mở rộng sang cả hàng hóa, dịch vụ không tương tự. Đổi lại, chủ nhãn hiệu phải chủ động xây dựng và duy trì hồ sơ chứng minh theo các tiêu chí luật định. Nếu bạn cần đăng ký nhãn hiệu hoặc xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đội ngũ luật sư của LTV Law có thể tư vấn và đồng hành cùng doanh nghiệp.