Doanh nghiệp là gì: Đặc điểm & Các loại hình doanh nghiệp

Doanh nghiệp là khái niệm nền tảng khi bắt đầu tìm hiểu về hoạt động kinh doanh và pháp luật kinh tế tại Việt Nam. Hiểu đúng doanh nghiệp là gì, các đặc điểm và những loại hình doanh nghiệp hiện có sẽ giúp bạn lựa chọn được mô hình phù hợp với mục tiêu và quy mô của mình.

Bài viết dưới đây của LTV Law trình bày khái niệm doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020, các đặc điểm chung, năm loại hình doanh nghiệp phổ biến, tiêu chí lựa chọn loại hình và cách phân biệt doanh nghiệp với hộ kinh doanh.

Doanh nghiệp là gì?

Theo khoản 10 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh.

Từ định nghĩa này có thể thấy doanh nghiệp trước hết là một tổ chức chứ không phải một cá nhân đơn lẻ, được thành lập hợp pháp và tồn tại với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận thông qua hoạt động sản xuất, kinh doanh, cung ứng hàng hóa hoặc dịch vụ trên thị trường.

Đặc điểm chung của doanh nghiệp

Dù thuộc loại hình nào, một doanh nghiệp đều mang những đặc điểm cơ bản sau đây:

• Có tên riêng: mỗi doanh nghiệp có một tên gọi riêng, được đăng ký và bảo hộ theo quy định, dùng để phân biệt với các doanh nghiệp khác.
• Có tài sản: doanh nghiệp phải có tài sản để phục vụ hoạt động kinh doanh, hình thành từ vốn góp của chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông.
• Có trụ sở giao dịch: doanh nghiệp phải có địa chỉ trụ sở xác định trên lãnh thổ Việt Nam để liên hệ và giao dịch.
• Được đăng ký thành lập hợp pháp: doanh nghiệp chỉ tồn tại và hoạt động hợp pháp khi được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật.
• Hoạt động nhằm mục đích kinh doanh: mục tiêu xuyên suốt của doanh nghiệp là thực hiện hoạt động kinh doanh để tìm kiếm lợi nhuận.

Doanh nghiệp có tư cách pháp nhân không?

Đa số loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, bao gồm công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần và công ty hợp danh. Khi có tư cách pháp nhân, tài sản của doanh nghiệp độc lập với tài sản của chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông.

Trường hợp ngoại lệ là doanh nghiệp tư nhân. Loại hình này không có tư cách pháp nhân, vì tài sản của doanh nghiệp không tách bạch với tài sản của chủ doanh nghiệp, nên chủ doanh nghiệp tư nhân phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình.

Các loại hình doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2020

Luật Doanh nghiệp 2020 ghi nhận các loại hình doanh nghiệp phổ biến gồm công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, công ty cổ phần, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân. Bảng dưới đây tóm tắt đặc điểm chính của từng loại hình:

Bạn có thể tìm hiểu sâu hơn về từng mô hình qua các bài viết công ty TNHH là gì, công ty cổ phần là gì, thành lập công ty hợp danh và thành lập doanh nghiệp tư nhân.

Trách nhiệm hữu hạn và trách nhiệm vô hạn khác nhau thế nào?

Đây là tiêu chí quan trọng nhất khi phân biệt các loại hình doanh nghiệp:

• Trách nhiệm hữu hạn: chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp. Tài sản cá nhân được tách bạch và bảo vệ. Chế độ này áp dụng cho công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần.
• Trách nhiệm vô hạn: chủ doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình, không giới hạn ở phần vốn đã đưa vào kinh doanh. Chế độ này áp dụng cho chủ doanh nghiệp tư nhân và thành viên hợp danh của công ty hợp danh.

Hiểu rõ hai chế độ trách nhiệm này giúp bạn cân nhắc mức độ rủi ro trước khi quyết định thành lập doanh nghiệp.

Tiêu chí lựa chọn loại hình doanh nghiệp

Không có loại hình nào là tốt nhất cho mọi trường hợp. Việc lựa chọn nên dựa trên các tiêu chí sau:

• Số lượng người góp vốn: kinh doanh một mình có thể chọn công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên hoặc doanh nghiệp tư nhân; có nhiều người cùng góp vốn thì cân nhắc công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên hoặc công ty cổ phần.
• Mức độ chịu trách nhiệm: nếu muốn giới hạn rủi ro trong phạm vi vốn góp, nên chọn loại hình có chế độ trách nhiệm hữu hạn.
• Khả năng huy động vốn: nếu định hướng gọi vốn quy mô lớn hoặc niêm yết, công ty cổ phần có lợi thế nhờ được phát hành cổ phần.
• Cơ cấu quản lý: mô hình quản trị càng đơn giản thì thủ tục nội bộ càng gọn nhẹ; công ty cổ phần có bộ máy chặt chẽ và nhiều cơ quan quản lý hơn.
• Định hướng phát triển: quy mô nhỏ, ổn định khác với định hướng mở rộng, thu hút nhà đầu tư, nên loại hình cần phù hợp với kế hoạch dài hạn.

Để so sánh trực quan giữa các mô hình, bạn có thể tham khảo bài viết so sánh các loại hình doanh nghiệp.

Phân biệt doanh nghiệp với hộ kinh doanh

Nhiều người nhầm lẫn giữa doanh nghiệp và hộ kinh doanh, nhưng đây là hai chủ thể khác nhau. Hộ kinh doanh không phải là một loại hình doanh nghiệp. Hộ kinh doanh thường có quy mô nhỏ, do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập, và chủ hộ chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh.

So với hộ kinh doanh, doanh nghiệp có cơ cấu tổ chức bài bản hơn, đa số có tư cách pháp nhân, thuận lợi hơn trong việc mở rộng quy mô, huy động vốn và ký kết hợp đồng lớn. Việc lựa chọn giữa hai hình thức này phụ thuộc vào quy mô và định hướng kinh doanh của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp có bắt buộc phải có tư cách pháp nhân không?

Không. Đa số loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, nhưng doanh nghiệp tư nhân là ngoại lệ không có tư cách pháp nhân do tài sản của doanh nghiệp không tách bạch với tài sản của chủ.

Cá nhân có được tự mình thành lập doanh nghiệp không?

Có. Một cá nhân có thể thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên hoặc doanh nghiệp tư nhân, miễn là đáp ứng điều kiện theo Luật Doanh nghiệp 2020 và không thuộc trường hợp bị cấm thành lập, quản lý doanh nghiệp.

Loại hình doanh nghiệp nào phổ biến nhất?

Công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần được lựa chọn phổ biến nhất, chủ yếu nhờ chế độ trách nhiệm hữu hạn giúp bảo vệ tài sản cá nhân của chủ sở hữu và thành viên.

Có thể thay đổi loại hình doanh nghiệp sau khi thành lập không?

Có. Doanh nghiệp được phép chuyển đổi loại hình khi có nhu cầu và đáp ứng điều kiện luật định, thông qua thủ tục đăng ký thay đổi tại cơ quan đăng ký kinh doanh.

Hộ kinh doanh có phải là doanh nghiệp không?

Không. Hộ kinh doanh không phải là một loại hình doanh nghiệp; đây là hình thức kinh doanh quy mô nhỏ, chủ hộ chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình.

Kết luận

Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hợp pháp nhằm mục đích kinh doanh. Nắm rõ định nghĩa, các đặc điểm chung và đặc điểm của từng loại hình sẽ giúp bạn chọn được mô hình phù hợp, hạn chế rủi ro và tạo nền tảng phát triển ổn định. Bạn có thể tham khảo thêm so sánh các loại hình doanh nghiệp để cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định.

Nếu cần tư vấn cụ thể theo mục tiêu và quy mô kinh doanh, bạn có thể tìm hiểu dịch vụ thành lập doanh nghiệp của LTV Law để được đội ngũ luật sư hỗ trợ từ khâu chọn loại hình đến khi doanh nghiệp chính thức hoạt động.