Xuất khẩu lao động 2026: điều kiện, chi phí, thủ tục, thị trường

Đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (thường gọi là xuất khẩu lao động) là con đường được nhiều người lựa chọn để có thu nhập cao hơn và học nghề. Tuy nhiên đây cũng là lĩnh vực nhiều rủi ro nếu người lao động không nắm rõ quy định. Bài viết tổng hợp điều kiện, quy trình, chi phí, các thị trường phổ biến và quyền lợi của người lao động theo pháp luật hiện hành.

1. Căn cứ pháp lý

Hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài hiện được điều chỉnh bởi Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng 2020 (Luật số 69/2020/QH14), có hiệu lực từ ngày 01/01/2022, cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn. Luật quy định rõ các hình thức đi làm việc ở nước ngoài, quyền và nghĩa vụ của người lao động, trách nhiệm của doanh nghiệp dịch vụ và các khoản chi phí được phép thu.

2. Các hình thức đi làm việc ở nước ngoài

Theo Luật 69/2020/QH14, người lao động có thể đi làm việc ở nước ngoài theo một số hình thức chính:

Thông qua doanh nghiệp dịch vụ có giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài;
Thông qua đơn vị sự nghiệp công lập được giao nhiệm vụ (thường gắn với các chương trình hợp tác giữa hai nhà nước);
Thông qua doanh nghiệp trúng thầu, nhận thầu hoặc tổ chức, cá nhân đầu tư ra nước ngoài đưa lao động của mình đi;
Theo hình thức hợp đồng lao động trực tiếp do người lao động tự ký kết với người sử dụng lao động ở nước ngoài (phải đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền tại địa phương).

Phổ biến nhất với người lao động phổ thông là đi qua doanh nghiệp dịch vụ có giấy phép. Trước khi ký, hãy kiểm tra doanh nghiệp có tên trong danh sách được cấp phép để tránh bị lừa.

3. Điều kiện của người lao động

Người lao động muốn đi làm việc ở nước ngoài cần đáp ứng các điều kiện cơ bản:

Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; thông thường đủ 18 tuổi trở lên;
Tự nguyện đi làm việc ở nước ngoài;
Đủ sức khỏe theo quy định của pháp luật Việt Nam và yêu cầu của bên tiếp nhận;
Đáp ứng yêu cầu về trình độ, kỹ năng nghề, ngoại ngữ và các điều kiện khác theo hợp đồng cung ứng lao động của từng thị trường;
Có giấy chứng nhận hoàn thành khóa giáo dục định hướng;
Không thuộc trường hợp bị cấm xuất cảnh, tạm hoãn xuất cảnh theo quy định.

4. Quy trình các bước

Chọn thị trường và doanh nghiệp dịch vụ hợp pháp: tìm hiểu ngành nghề, mức lương, chi phí và kiểm tra giấy phép của doanh nghiệp;
Đăng ký, sơ tuyển: nộp hồ sơ, phỏng vấn, kiểm tra tay nghề và ngoại ngữ theo yêu cầu đơn hàng;
Khám sức khỏe tại cơ sở y tế được chỉ định;
Đào tạo nghề, ngoại ngữ và giáo dục định hướng trước khi xuất cảnh;
Ký hợp đồng đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài với doanh nghiệp dịch vụ và hợp đồng lao động với bên sử dụng lao động; đọc kỹ điều khoản về lương, thời gian làm việc, chi phí, điều kiện chấm dứt;
Hoàn tất thủ tục xuất cảnh: xin thị thực (visa), làm hộ chiếu, đóng các khoản theo quy định;
Xuất cảnh và làm việc: giữ liên lạc với doanh nghiệp và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài khi cần hỗ trợ.

5. Các khoản chi phí

Luật 69/2020/QH14 quy định rõ những khoản người lao động phải trả, nhằm hạn chế tình trạng thu phí tùy tiện. Các khoản chính gồm:

Khoản	Nội dung
Tiền dịch vụ	Trả cho doanh nghiệp dịch vụ; pháp luật khống chế mức trần theo từng thị trường và theo thời hạn hợp đồng, không được thu quá quy định
Tiền ký quỹ	Một số trường hợp phải ký quỹ để bảo đảm thực hiện hợp đồng; được hoàn trả khi hoàn thành nghĩa vụ
Chi phí đào tạo, giáo dục định hướng	Học nghề, ngoại ngữ, kiến thức cần thiết trước khi đi
Chi phí khám sức khỏe, làm hộ chiếu, thị thực	Theo mức thực tế của cơ sở y tế và cơ quan cấp giấy tờ
Bảo hiểm, Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước	Đóng góp theo quy định để được hỗ trợ khi gặp rủi ro

Mức tiền cụ thể thay đổi theo thị trường, ngành nghề và thời điểm, vì vậy người lao động nên yêu cầu doanh nghiệp cung cấp bảng kê chi phí bằng văn bản và giữ mọi biên lai. Nếu bị đòi thu các khoản ngoài quy định (ví dụ tiền môi giới trái phép), đó là dấu hiệu rủi ro cần cảnh giác.

6. Các thị trường phổ biến

Nhật Bản: chương trình thực tập sinh kỹ năng và lao động kỹ năng đặc định trong xây dựng, cơ khí, nông nghiệp, chế biến thực phẩm, điều dưỡng; yêu cầu tiếng Nhật cơ bản;
Hàn Quốc: chủ yếu qua chương trình cấp phép việc làm cho lao động nước ngoài (thường gọi là chương trình EPS) trong sản xuất, nông nghiệp, ngư nghiệp; thi tiếng Hàn để đủ điều kiện;
Đài Loan: nhu cầu lớn ở sản xuất công nghiệp, xây dựng, giúp việc và chăm sóc; chi phí và thủ tục thường nhẹ hơn Nhật, Hàn;
Đức và một số nước châu Âu: tập trung ngành điều dưỡng, chăm sóc người cao tuổi, khách sạn, đòi hỏi trình độ ngoại ngữ và tay nghề cao hơn;
Một số thị trường khác: Trung Đông, Đông Âu, Úc theo từng chương trình và mùa vụ.

7. Rủi ro cần tránh

Doanh nghiệp không có giấy phép, cò mồi trung gian: hứa hẹn đi nhanh, lương cao rồi thu tiền và bỏ trốn;
Thu phí vượt quy định hoặc thu các khoản không có trong hợp đồng;
Hợp đồng mập mờ về lương, thời gian làm việc, điều kiện ở, chi phí về nước;
Bỏ trốn, cư trú bất hợp pháp sau khi hết hạn hợp đồng, dẫn tới bị trục xuất, cấm nhập cảnh và mất tiền ký quỹ;
Vay nợ lãi cao để đóng chi phí, gây áp lực tài chính lớn.

Cách phòng tránh tốt nhất là kiểm tra giấy phép doanh nghiệp, đọc kỹ hợp đồng và giữ đầy đủ giấy tờ, biên lai.

8. Quyền lợi của người lao động

Theo Luật 69/2020/QH14, người lao động đi làm việc ở nước ngoài được bảo đảm nhiều quyền, trong đó có:

Được cung cấp thông tin đầy đủ về công việc, tiền lương, điều kiện làm việc trước khi ký hợp đồng;
Được ký và giữ hợp đồng; được trả lương, hưởng chế độ theo đúng thỏa thuận và pháp luật nước sở tại;
Được cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài bảo hộ khi quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm;
Được hỗ trợ từ Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước khi gặp rủi ro như tai nạn, thiên tai, doanh nghiệp phá sản;
Được đơn phương chấm dứt hợp đồng trong các trường hợp luật cho phép (ví dụ bị ngược đãi, cưỡng bức lao động) mà không phải bồi thường.

9. Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết doanh nghiệp xuất khẩu lao động có hợp pháp không?

Kiểm tra doanh nghiệp có giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài; danh sách này do cơ quan quản lý nhà nước về lao động công bố. Cảnh giác với cá nhân, văn phòng không có pháp nhân rõ ràng.

Có được nhận lại tiền ký quỹ không?

Có. Tiền ký quỹ được hoàn trả khi người lao động hoàn thành hợp đồng và các nghĩa vụ liên quan. Hãy giữ chứng từ ký quỹ.

Ký hợp đồng lao động cần lưu ý gì?

Đọc kỹ điều khoản về mức lương, giờ làm, tăng ca, chỗ ở, chi phí phát sinh, điều kiện chấm dứt và trách nhiệm khi có tranh chấp. Nếu cần, nên nhờ luật sư rà soát trước khi ký.

Kết luận

Đi làm việc ở nước ngoài là cơ hội tốt nếu chọn đúng doanh nghiệp hợp pháp, hiểu rõ chi phí và ký hợp đồng minh bạch theo Luật 69/2020/QH14. Trước khi đặt bút ký, người lao động nên rà soát kỹ hợp đồng; nếu cần hỗ trợ pháp lý về hợp đồng lao động hay xử lý tranh chấp, bạn có thể tham khảo dịch vụ tư vấn, soạn thảo và rà soát hợp đồng của LTV Law để bảo vệ quyền lợi của mình.