Tỷ lệ sở hữu vốn của nhà đầu tư nước ngoài theo ngành nghề

Một trong những câu hỏi đầu tiên của nhà đầu tư nước ngoài khi cân nhắc gia nhập thị trường Việt Nam là: được sở hữu tối đa bao nhiêu phần trăm vốn trong doanh nghiệp? Câu trả lời không có một con số duy nhất, mà phụ thuộc vào ngành nghề dự kiến kinh doanh, cam kết quốc tế của Việt Nam và pháp luật chuyên ngành. Xác định đúng tỷ lệ sở hữu tối đa (thường gọi là room) ngay từ đầu giúp nhà đầu tư lựa chọn cấu trúc phù hợp và tránh rủi ro bị từ chối cấp phép.

Bài viết do đội ngũ LTV Law biên soạn theo pháp luật hiện hành, dựa trên Luật Đầu tư 2020, Nghị định 31/2021/NĐ-CP, Biểu cam kết dịch vụ của Việt Nam trong WTO và các hiệp định thương mại tự do (FTA). Nội dung mang tính nguyên tắc, giúp nhà đầu tư định hướng; tỷ lệ cụ thể cần được kiểm tra theo từng ngành nghề và văn bản hiện hành tại thời điểm thực hiện.

Nguyên tắc chung về tiếp cận thị trường

Luật Đầu tư 2020 áp dụng cách tiếp cận theo hướng chọn bỏ: nhà đầu tư nước ngoài được quyền tiếp cận thị trường như nhà đầu tư trong nước, trừ những ngành nghề nằm trong Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài. Danh mục này gồm hai nhóm:

• Ngành, nghề chưa được tiếp cận thị trường: nhà đầu tư nước ngoài không được đầu tư.
• Ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện: được đầu tư nhưng phải đáp ứng điều kiện, trong đó có thể có điều kiện về tỷ lệ sở hữu vốn.

Danh mục và điều kiện được quy định tại Nghị định 31/2021/NĐ-CP và được công bố công khai. Ngoài danh mục này, điều kiện tiếp cận thị trường còn được xác định theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Cơ sở xác định tỷ lệ sở hữu: cam kết WTO và các FTA

Với các ngành dịch vụ, cơ sở quan trọng để xác định room là Biểu cam kết cụ thể về dịch vụ trong WTO. Biểu cam kết mô tả mức độ mở cửa của Việt Nam theo từng phân ngành và theo phương thức cung cấp dịch vụ, trong đó có thể quy định giới hạn tỷ lệ vốn nước ngoài và lộ trình nới room.

Bên cạnh WTO, Việt Nam còn tham gia nhiều FTA thế hệ mới. Trong nhiều trường hợp, các hiệp định này mở cửa sâu hơn WTO đối với một số phân ngành. Khi có nhiều cam kết cùng điều chỉnh, nhà đầu tư nên rà soát để áp dụng mức thuận lợi phù hợp với quốc tịch nhà đầu tư và phân ngành cụ thể.

Lưu ý: Cam kết WTO thường quy định mức mở cửa tối thiểu mà Việt Nam bảo đảm. Trên thực tế, pháp luật trong nước hoặc điều kiện cấp phép chuyên ngành có thể cho phép mở hơn hoặc đặt thêm điều kiện. Cần đối chiếu đồng thời cam kết quốc tế và pháp luật chuyên ngành.

Các nhóm tỷ lệ sở hữu thường gặp

Dù mỗi ngành có quy định riêng, có thể khái quát các tình huống phổ biến như sau. Đây là minh họa nguyên tắc, không phải quy định áp dụng cho mọi trường hợp:

Không nên suy đoán tỷ lệ theo cảm tính. Cùng một lĩnh vực rộng (ví dụ logistics, phân phối, giáo dục) có thể chia thành nhiều phân ngành với room khác nhau. Việc phân loại đúng mã ngành và phân ngành dịch vụ có ý nghĩa quyết định.

Công ty đại chúng và tỷ lệ sở hữu trên thị trường chứng khoán

Đối với công ty đại chúng, ngoài quy định về đầu tư, tỷ lệ sở hữu nước ngoài còn chịu sự điều chỉnh của pháp luật chứng khoán. Room ngoại tại công ty đại chúng được xác định trên cơ sở ngành nghề kinh doanh của công ty và các điều ước quốc tế; nhiều công ty niêm yết có mức room 49% hoặc cao hơn tùy ngành. Nhà đầu tư mua cổ phần trên sàn cần kiểm tra room còn lại được công bố.

Cách xác định tỷ lệ sở hữu cho một dự án cụ thể

Quy trình rà soát nên đi theo các bước:

• Bước 1: Xác định chính xác ngành nghề, phân ngành dịch vụ và mã ngành dự kiến kinh doanh.
• Bước 2: Đối chiếu với Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường theo Nghị định 31/2021/NĐ-CP.
• Bước 3: Tra cứu cam kết WTO và các FTA liên quan theo quốc tịch nhà đầu tư.
• Bước 4: Kiểm tra pháp luật chuyên ngành (ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, logistics, giáo dục...) vì có thể đặt thêm điều kiện.
• Bước 5: Nếu ngành nghề mới hoặc chưa được cam kết rõ, có thể phải xin ý kiến bộ, ngành quản lý; kết quả tùy thuộc quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Tỷ lệ sở hữu được quyết định sẽ ảnh hưởng đến hồ sơ xin cấp phép. Nhà đầu tư nên đọc thêm bài thủ tục xin Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) để chuẩn bị đồng bộ, và cân nhắc các ưu đãi đầu tư cho doanh nghiệp FDI khi lựa chọn ngành và địa bàn.

Câu hỏi thường gặp

Nhà đầu tư nước ngoài có được sở hữu 100% vốn không?

Có, đối với nhiều ngành nghề không nằm trong danh mục hạn chế, nhà đầu tư nước ngoài được sở hữu đến 100% vốn. Tuy nhiên, một số ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện chỉ cho phép tỷ lệ thấp hơn hoặc yêu cầu liên doanh với đối tác Việt Nam.

Room sở hữu được quy định ở đâu?

Room được xác định trên cơ sở Danh mục ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường theo Nghị định 31/2021/NĐ-CP, Biểu cam kết dịch vụ WTO, các FTA và pháp luật chuyên ngành. Không có một con số chung cho mọi ngành.

Cam kết WTO và pháp luật trong nước, cái nào áp dụng?

Cần đối chiếu đồng thời. Cam kết quốc tế thường đặt mức mở cửa tối thiểu; pháp luật trong nước có thể mở hơn hoặc quy định điều kiện. Khi có xung đột, việc áp dụng tuân theo quy định về áp dụng điều ước quốc tế và pháp luật hiện hành.

Ngành nghề chưa có trong cam kết thì xử lý thế nào?

Với ngành nghề chưa được cam kết hoặc chưa có quy định rõ về tiếp cận thị trường, cơ quan đăng ký đầu tư có thể lấy ý kiến bộ, ngành quản lý chuyên môn trước khi quyết định. Kết quả phụ thuộc vào ý kiến của cơ quan có thẩm quyền.

Tỷ lệ sở hữu tại công ty đại chúng có khác không?

Có. Ngoài quy định về đầu tư theo ngành nghề, room ngoại tại công ty đại chúng còn chịu sự điều chỉnh của pháp luật chứng khoán và được công ty công bố. Nhà đầu tư mua cổ phiếu cần kiểm tra room còn lại.

Kết luận

Không có một tỷ lệ sở hữu chung cho mọi ngành nghề. Việc xác định đúng room đòi hỏi phân loại chính xác phân ngành và đối chiếu đồng thời Danh mục hạn chế tiếp cận thị trường, cam kết WTO, các FTA và pháp luật chuyên ngành. Sai lầm ở bước này có thể dẫn đến chậm trễ hoặc bị từ chối cấp phép. LTV Law hỗ trợ nhà đầu tư rà soát điều kiện tiếp cận thị trường và cấu trúc sở hữu tối ưu trong khuôn khổ dịch vụ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Vui lòng liên hệ LTV Law để được tư vấn cho ngành nghề và dự án cụ thể của bạn.