Thừa phát lại là gì: Công việc, Vi bằng & Giá trị pháp lý

Khái niệm thừa phát lại và vi bằng ngày càng được nhắc đến nhiều, nhưng cũng đi kèm không ít cách hiểu chưa chính xác, đặc biệt trong các giao dịch nhà đất. Bài viết trình bày một cách ngắn gọn thừa phát lại là ai, làm những công việc gì và vi bằng có giá trị pháp lý đến đâu, dựa trên Nghị định 08/2020/NĐ-CP về tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại.

Thừa phát lại là gì?

Thừa phát lại là người có đủ tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật, được Nhà nước bổ nhiệm để thực hiện một số công việc nhất định. Điểm cần nhấn mạnh là thừa phát lại không phải một nghề tự do thông thường mà là chức danh do Nhà nước bổ nhiệm, chịu sự quản lý của cơ quan có thẩm quyền và hoạt động trong phạm vi pháp luật cho phép.

Bốn nhóm công việc mà thừa phát lại được thực hiện gồm: tống đạt giấy tờ, hồ sơ, tài liệu; lập vi bằng; xác minh điều kiện thi hành án; và tổ chức thi hành án. Đây là những công việc gắn liền với hoạt động tố tụng và thi hành án dân sự, trước đây phần lớn do cơ quan nhà nước đảm nhiệm.

Gắn liền với thừa phát lại là văn phòng thừa phát lại, đây là tổ chức hành nghề của thừa phát lại, nơi tiếp nhận yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức và cung cấp các dịch vụ theo thẩm quyền. Việc thành lập và hoạt động của văn phòng thừa phát lại phải tuân theo Nghị định 08/2020/NĐ-CP, bao gồm điều kiện về nhân sự, đăng ký hoạt động và chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý. Khi cần lập vi bằng hay yêu cầu một công việc thuộc phạm vi của thừa phát lại, người dân liên hệ trực tiếp với văn phòng thừa phát lại được thành lập hợp pháp tại địa phương.

Bốn công việc của thừa phát lại

Bảng dưới đây tóm tắt bốn nhóm công việc mà thừa phát lại được phép thực hiện theo Nghị định 08/2020/NĐ-CP.

Trong bốn công việc trên, lập vi bằng là dịch vụ mà người dân và doanh nghiệp tiếp cận nhiều nhất, nên cũng dễ bị hiểu sai nhất. Phần tiếp theo sẽ đi sâu vào nội dung này.

Vi bằng là gì?

Vi bằng là văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi có thật do thừa phát lại trực tiếp chứng kiến, được lập theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Nói cách khác, thừa phát lại đóng vai trò người chứng kiến khách quan, mô tả lại đúng những gì diễn ra tại thời điểm lập vi bằng, kèm theo hình ảnh, tài liệu minh họa nếu có.

Ví dụ, vi bằng có thể ghi nhận việc giao nhận một khoản tiền giữa hai bên, ghi nhận hiện trạng một căn nhà trước khi cho thuê, ghi nhận hành vi vi phạm hợp đồng, hay ghi nhận nội dung một trang thông tin trên mạng tại một thời điểm cụ thể. Điểm chung là vi bằng chỉ mô tả sự kiện, hành vi có thật, không đưa ra kết luận hay đánh giá pháp lý.

Giá trị pháp lý của vi bằng

Theo Nghị định 08/2020/NĐ-CP, vi bằng là nguồn chứng cứ để Tòa án xem xét khi giải quyết vụ việc dân sự và hành chính theo quy định của pháp luật, đồng thời là căn cứ để thực hiện giao dịch giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định.

Vai trò rõ nhất của vi bằng là ghi nhận và lưu giữ chứng cứ. Khi phát sinh tranh chấp, một vi bằng lập kịp thời có thể giúp chứng minh sự kiện đã xảy ra như thế nào, tránh tình trạng lời khai không thống nhất giữa các bên. Tuy nhiên, vi bằng là nguồn chứng cứ để Tòa án xem xét chứ không đương nhiên có giá trị bắt buộc; việc đánh giá vẫn thuộc thẩm quyền của Tòa án.

Những hiểu lầm phổ biến về vi bằng

Đây là phần quan trọng nhất và cũng là nơi nhiều người gặp rủi ro. Cần khẳng định rõ: vi bằng không thay thế văn bản công chứng, chứng thực và không phải là cơ sở để chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản.

Trên thực tế, không ít trường hợp mua bán nhà đất được thực hiện qua cái gọi là vi bằng, với suy nghĩ rằng có thừa phát lại chứng kiến thì giao dịch sẽ an toàn. Đây là cách hiểu sai. Vi bằng chỉ ghi nhận việc các bên đã gặp nhau, đã giao tiền, đã ký giấy tờ tại thời điểm đó, chứ không có giá trị chuyển nhượng quyền sử dụng đất hay quyền sở hữu nhà. Việc chuyển nhượng bất động sản vẫn phải tuân theo thủ tục công chứng, chứng thực và đăng ký theo pháp luật đất đai. Mua bán nhà đất chỉ dựa vào vi bằng tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn.

Các trường hợp không được lập vi bằng

Nghị định 08/2020/NĐ-CP quy định một số trường hợp thừa phát lại không được lập vi bằng, nhằm bảo đảm vi bằng không bị lạm dụng. Có thể khái quát các nhóm chính như sau:

• Các việc thuộc phạm vi bí mật theo quy định của pháp luật, hoặc vi phạm điều cấm của luật, trái đạo đức xã hội.
• Xác nhận nội dung, việc ký tên trong hợp đồng, giao dịch mà pháp luật yêu cầu phải công chứng, chứng thực.
• Ghi nhận sự kiện, hành vi để chuyển quyền sử dụng, quyền sở hữu đất đai, tài sản không có giấy tờ chứng minh quyền theo quy định.
• Các trường hợp khác bị pháp luật cấm hoặc thuộc thẩm quyền riêng của cơ quan, tổ chức khác.

Danh sách trên mang tính khái quát; khi có nhu cầu cụ thể, nên trao đổi trước với văn phòng thừa phát lại để biết yêu cầu của mình có được lập vi bằng hay không.

Phân biệt vi bằng với công chứng

Nhiều người nhầm lẫn vi bằng với văn bản công chứng vì cả hai đều do người có chức danh thực hiện. Tuy nhiên, bản chất khác nhau. Công chứng là việc xác nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch, làm cho giao dịch đó có hiệu lực và thường là điều kiện bắt buộc đối với một số loại giao dịch. Vi bằng chỉ ghi nhận sự kiện, hành vi có thật để làm chứng cứ, không xác nhận tính hợp pháp của giao dịch và không làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền như công chứng.

Vì vậy, khi pháp luật yêu cầu công chứng hoặc chứng thực, người dân bắt buộc phải thực hiện đúng thủ tục đó; vi bằng không thể thay thế. Ngược lại, khi chỉ cần lưu giữ chứng cứ về một sự kiện thực tế, vi bằng là công cụ phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Vi bằng có thay thế được hợp đồng công chứng không?

Không. Vi bằng không thay thế văn bản công chứng, chứng thực. Với các giao dịch mà pháp luật yêu cầu công chứng hoặc chứng thực, người dân vẫn phải thực hiện đúng thủ tục này, vi bằng chỉ có vai trò ghi nhận sự kiện làm chứng cứ.

Mua bán nhà đất qua vi bằng có hợp pháp không?

Vi bằng không phải là cơ sở để chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng bất động sản. Chuyển nhượng nhà đất phải theo thủ tục công chứng, chứng thực và đăng ký theo pháp luật đất đai. Mua bán chỉ dựa vào vi bằng tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn.

Vi bằng có giá trị chứng cứ tại Tòa án không?

Có. Vi bằng là nguồn chứng cứ để Tòa án xem xét khi giải quyết vụ việc dân sự và hành chính. Tuy nhiên, việc đánh giá và sử dụng vi bằng vẫn thuộc thẩm quyền của Tòa án theo quy định của pháp luật tố tụng.

Khi nào nên yêu cầu lập vi bằng?

Nên cân nhắc lập vi bằng khi cần lưu giữ chứng cứ về một sự kiện có thật, chẳng hạn giao nhận tiền, ghi nhận hiện trạng tài sản trước khi cho thuê hoặc sửa chữa, hoặc ghi nhận hành vi vi phạm. Vi bằng được lập kịp thời sẽ hữu ích nếu về sau phát sinh tranh chấp.

Yêu cầu lập vi bằng ở đâu?

Người dân liên hệ với văn phòng thừa phát lại được thành lập hợp pháp tại địa phương. Đây là tổ chức hành nghề của thừa phát lại, có thẩm quyền tiếp nhận yêu cầu và lập vi bằng theo quy định.

Kết luận

Thừa phát lại là chức danh do Nhà nước bổ nhiệm, thực hiện bốn nhóm công việc gồm tống đạt, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án. Trong đó, vi bằng là công cụ hữu ích để ghi nhận sự kiện, hành vi có thật và làm nguồn chứng cứ, nhưng không thay thế công chứng, chứng thực và không có giá trị chuyển quyền sở hữu, sử dụng tài sản. Hiểu đúng ranh giới này giúp tránh những rủi ro pháp lý không đáng có, nhất là trong giao dịch nhà đất.

Nếu bạn cần tư vấn về việc sử dụng vi bằng làm chứng cứ hoặc xử lý một tranh chấp cụ thể, đội ngũ LTV Law sẵn sàng hỗ trợ. Bạn có thể tham khảo thêm bài viết về giải quyết tranh chấp hợp đồng hoặc xem các dịch vụ pháp lý của chúng tôi để được trao đổi cụ thể.