Những thay đổi quan trọng của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 — Luật số 07/2022/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 16/6/2022 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2023 — là lần sửa đổi toàn diện nhất kể từ khi Luật Sở hữu trí tuệ 2005 ra đời. Đây là lần sửa đổi lớn thứ tư (sau các năm 2009, 2019 và một số điều chỉnh liên quan), với hơn 100 điều được sửa đổi, bổ sung.

Những thay đổi này không chỉ nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nước mà còn để thực thi các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia, đặc biệt là Hiệp định EVFTA và CPTPP. Bài viết dưới đây của LTV Law tổng hợp các nhóm thay đổi quan trọng nhất và ý nghĩa thực tiễn đối với doanh nghiệp.

Thay đổi về nhãn hiệu

Lĩnh vực nhãn hiệu ghi nhận nhiều điểm mới đáng chú ý, mở rộng phạm vi đối tượng được bảo hộ và làm rõ tiêu chí đánh giá.

Bảo hộ nhãn hiệu âm thanh

Đây là thay đổi mang tính đột phá. Trước đây, Luật Sở hữu trí tuệ chỉ bảo hộ dấu hiệu nhìn thấy được (chữ cái, từ ngữ, hình ảnh, hình vẽ, kể cả hình ba chiều). Từ 14/01/2022, nhãn hiệu âm thanh được bảo hộ tại Việt Nam, với điều kiện dấu hiệu âm thanh phải được thể hiện dưới dạng đồ họa. Đây là bước thực thi cam kết trong Hiệp định CPTPP, mở ra cơ hội mới cho các doanh nghiệp muốn bảo hộ nhạc hiệu, âm thanh nhận diện thương hiệu.

Sửa đổi quy định về nhãn hiệu nổi tiếng

Luật làm rõ tiêu chí đánh giá nhãn hiệu nổi tiếng. Theo đó, nhãn hiệu nổi tiếng được xác định trên cơ sở bộ phận công chúng có liên quan biết đến nhãn hiệu, thay vì yêu cầu phải được biết đến rộng rãi trong toàn bộ công chúng. Việc đánh giá cũng chỉ cần dựa trên một số tiêu chí phù hợp chứ không bắt buộc thỏa mãn tất cả tiêu chí. Điều này giúp việc công nhận và bảo vệ nhãn hiệu nổi tiếng trở nên thực tế hơn.

Thay đổi về sáng chế

Nhóm quy định về sáng chế trong Luật Sở hữu trí tuệ 2022 tập trung vào hai vấn đề lớn: quyền đăng ký với kết quả nghiên cứu dùng ngân sách nhà nước và kiểm soát an ninh.

Quyền đăng ký sáng chế với kết quả nhiệm vụ KH&CN dùng ngân sách nhà nước

Trước đây, quyền đối với kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước thuộc về Nhà nước, gây khó khăn cho việc thương mại hóa. Luật sửa đổi trao quyền đăng ký sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí là kết quả của nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước cho tổ chức chủ trì thực hiện nhiệm vụ, một cách tự động và không phải bồi hoàn. Đây được xem là cơ chế đột phá thúc đẩy chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Kiểm soát an ninh đối với sáng chế

Luật bổ sung quy định về kiểm soát an ninh đối với sáng chế trước khi nộp đơn ra nước ngoài. Các sáng chế thuộc lĩnh vực kỹ thuật có tác động đến quốc phòng, an ninh, được tạo ra tại Việt Nam và thuộc quyền đăng ký của cá nhân/tổ chức Việt Nam, chỉ được nộp đơn ở nước ngoài sau khi đã nộp đơn tại Việt Nam để thực hiện thủ tục kiểm soát an ninh.

Thay đổi về quyền tác giả và quyền liên quan

Lĩnh vực quyền tác giả có nhiều điều chỉnh nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi của tác giả và chủ sở hữu.

• Giả định về quyền tác giả, quyền liên quan: Bổ sung quy định về giả định quyền, theo đó tổ chức, cá nhân được nêu tên theo cách thông thường là tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền thì được coi là chủ thể quyền, trừ khi có chứng cứ ngược lại. Quy định này giúp giảm gánh nặng chứng minh khi xử lý xâm phạm.
• Quyền của người biểu diễn: Làm rõ và bổ sung các quyền nhân thân, quyền tài sản của người biểu diễn phù hợp với các điều ước quốc tế.
• Giới hạn, ngoại lệ quyền tác giả: Điều chỉnh các trường hợp sử dụng tác phẩm không phải xin phép, không phải trả tiền, cân bằng lợi ích giữa chủ thể quyền và công chúng.

Thực thi cam kết quốc tế: EVFTA và CPTPP

Một động lực quan trọng của lần sửa đổi này là nội luật hóa các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Về EVFTA và sở hữu trí tuệ, Luật bổ sung cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nâng cao mức độ bảo hộ và thực thi quyền. Về CPTPP, nổi bật là bảo hộ nhãn hiệu âm thanh và các quy định về thực thi. Bảng dưới đây tóm tắt một số nội dung theo cam kết:

Thay đổi về xử lý xâm phạm và biện pháp hải quan

Luật hoàn thiện các quy định về thực thi quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có việc điều chỉnh phạm vi áp dụng biện pháp xử phạt hành chính và tăng cường vai trò của biện pháp kiểm soát biên giới. Cơ quan hải quan có thẩm quyền tạm dừng thủ tục hải quan đối với hàng hóa bị nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, kể cả chủ động áp dụng trong một số trường hợp, giúp ngăn chặn hàng giả, hàng xâm phạm ngay từ cửa khẩu.

Ý nghĩa thực tiễn đối với doanh nghiệp

Những thay đổi của Luật Sở hữu trí tuệ 2022 mang lại nhiều cơ hội và cả yêu cầu mới cho doanh nghiệp:

• Doanh nghiệp có thể bảo hộ nhãn hiệu âm thanh, mở rộng chiến lược nhận diện thương hiệu.
• Tổ chức nghiên cứu chủ động hơn trong việc đăng ký và thương mại hóa sáng chế từ ngân sách nhà nước.
• Việc chứng minh quyền tác giả khi tranh chấp trở nên thuận lợi hơn nhờ cơ chế giả định quyền.
• Doanh nghiệp cần lưu ý thủ tục kiểm soát an ninh sáng chế khi có kế hoạch nộp đơn ra nước ngoài.
• Công cụ kiểm soát biên giới mạnh hơn giúp bảo vệ hiệu quả trước hàng giả, hàng xâm phạm.

Câu hỏi thường gặp

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 có hiệu lực từ khi nào?

Luật số 07/2022/QH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2023. Một số quy định liên quan đến bảo hộ nhãn hiệu âm thanh và bảo hộ dữ liệu thử nghiệm nông hóa phẩm có thời điểm hiệu lực riêng theo cam kết quốc tế.

Nhãn hiệu âm thanh được đăng ký như thế nào?

Dấu hiệu âm thanh phải được thể hiện dưới dạng đồ họa (ví dụ bản nhạc, biểu đồ sóng âm) kèm tệp âm thanh khi nộp đơn. Quy trình thẩm định tương tự nhãn hiệu thông thường, đánh giá tính phân biệt và khả năng gây nhầm lẫn.

Ai được quyền đăng ký sáng chế từ đề tài dùng ngân sách nhà nước?

Theo Luật sửa đổi 2022, quyền đăng ký thuộc về tổ chức chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ một cách tự động và không phải bồi hoàn, trừ các đối tượng thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước những thay đổi này?

Doanh nghiệp nên rà soát danh mục tài sản trí tuệ hiện có, cân nhắc bảo hộ các đối tượng mới như nhãn hiệu âm thanh, và cập nhật quy trình quản trị tài sản trí tuệ. Tư vấn từ luật sư chuyên môn sẽ giúp tận dụng tối đa các quy định mới.

Kết luận

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý bảo hộ tài sản trí tuệ tại Việt Nam, đồng thời đáp ứng các cam kết quốc tế. Việc nắm bắt kịp thời những thay đổi này giúp doanh nghiệp bảo vệ tốt hơn thành quả sáng tạo và khai thác hiệu quả giá trị tài sản trí tuệ.

LTV Law đồng hành cùng doanh nghiệp trong các dịch vụ đăng ký nhãn hiệu, đăng ký sáng chế và đăng ký bản quyền. Hãy liên hệ với đội ngũ luật sư của chúng tôi để được tư vấn cập nhật theo quy định mới nhất.