Phân biệt nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp: Khi nào đăng ký loại nào

Nhiều doanh nghiệp khi ra mắt sản phẩm mới băn khoăn không biết nên đăng ký nhãn hiệu hay kiểu dáng công nghiệp, hoặc nhầm lẫn giữa hai đối tượng này. Đây là hai loại quyền sở hữu công nghiệp khác nhau về bản chất, chức năng, điều kiện bảo hộ và thời hạn. Hiểu đúng sự khác biệt giúp doanh nghiệp lựa chọn chiến lược bảo hộ phù hợp, tránh bỏ sót quyền cần thiết. Bài viết dưới đây so sánh chi tiết nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp, và hướng dẫn khi nào nên đăng ký loại nào.

1. Nhãn hiệu là gì

Nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau. Nhãn hiệu có thể là chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, kể cả hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc; theo quy định mới còn có thể là dấu hiệu âm thanh. Chức năng cốt lõi của nhãn hiệu là định danh nguồn gốc thương mại của hàng hóa, dịch vụ. Điều kiện bảo hộ là nhãn hiệu phải có khả năng phân biệt và không thuộc các dấu hiệu bị loại trừ.

2. Kiểu dáng công nghiệp là gì

Kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của sản phẩm hoặc bộ phận để lắp ráp thành sản phẩm phức hợp, được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố này. Chức năng của kiểu dáng công nghiệp là bảo hộ mặt thẩm mỹ, hình thức bên ngoài của sản phẩm. Điều kiện bảo hộ gồm ba yếu tố: có tính mới, có tính sáng tạo và có khả năng áp dụng công nghiệp.

3. So sánh nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở đối tượng và chức năng: nhãn hiệu là dấu hiệu gắn cho hàng hóa, dịch vụ để phân biệt nguồn gốc; kiểu dáng công nghiệp là chính hình dáng bên ngoài của sản phẩm. Bảng dưới đây tổng hợp các tiêu chí:

4. Khác biệt về thời hạn bảo hộ

Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu có hiệu lực 10 năm và được gia hạn nhiều lần liên tiếp, mỗi lần 10 năm, nên trên thực tế nhãn hiệu có thể được bảo hộ gần như vô thời hạn nếu chủ sở hữu tiếp tục gia hạn và sử dụng.

Ngược lại, Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp có hiệu lực 5 năm kể từ ngày nộp đơn và chỉ được gia hạn tối đa 2 lần liên tiếp, mỗi lần 5 năm, tức tổng thời hạn bảo hộ tối đa là 15 năm. Sau thời hạn này, kiểu dáng trở thành tài sản chung, ai cũng có thể sử dụng.

5. Khi nào đăng ký loại nào

Việc lựa chọn phụ thuộc vào yếu tố doanh nghiệp muốn bảo vệ:

• Đăng ký nhãn hiệu khi muốn bảo hộ tên thương hiệu, logo, dấu hiệu nhận diện gắn trên sản phẩm, bao bì, biển hiệu.
• Đăng ký kiểu dáng công nghiệp khi muốn bảo hộ hình dáng đặc trưng, thiết kế bên ngoài của sản phẩm hoặc bao bì (ví dụ hình dáng chai, lọ, kiểu dáng bàn ghế, thiết bị).

6. Khi nào nên đăng ký cả hai

Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp nên đăng ký song song cả nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp để bảo hộ toàn diện. Ví dụ một chai nước giải khát có hình dáng đặc trưng: hình dáng chai có thể được bảo hộ là kiểu dáng công nghiệp, còn tên và logo trên chai được bảo hộ là nhãn hiệu. Bao bì độc đáo có thể vừa mang nhãn hiệu vừa được bảo hộ kiểu dáng.

Ngoài ra, một số dấu hiệu ba chiều là hình dáng của sản phẩm hoặc bao bì có thể được đăng ký làm nhãn hiệu nếu có khả năng phân biệt. Doanh nghiệp cũng có thể cân nhắc kết hợp thêm quyền tác giả đối với phần mỹ thuật ứng dụng để tăng lớp bảo hộ.

7. Lưu ý về tính mới của kiểu dáng

Khác với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp đòi hỏi tính mới, nghĩa là kiểu dáng chưa bị bộc lộ công khai trước ngày nộp đơn. Vì vậy, doanh nghiệp cần nộp đơn đăng ký kiểu dáng TRƯỚC khi công bố, chào bán rộng rãi sản phẩm ra thị trường, tránh làm mất tính mới dẫn đến bị từ chối. Với nhãn hiệu thì không có yêu cầu này, nhưng nên nộp đơn sớm theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên.

8. Câu hỏi thường gặp

Một sản phẩm có thể vừa đăng ký nhãn hiệu vừa đăng ký kiểu dáng không?

Có. Nhiều sản phẩm nên đăng ký cả hai: kiểu dáng cho hình dáng bên ngoài và nhãn hiệu cho tên, logo gắn trên sản phẩm, nhằm bảo hộ toàn diện.

Hình dáng chai, lọ nên đăng ký loại nào?

Hình dáng chai, lọ thường được đăng ký là kiểu dáng công nghiệp. Nếu hình dáng đó có khả năng phân biệt như một dấu hiệu ba chiều, có thể cân nhắc đăng ký thêm làm nhãn hiệu.

Vì sao kiểu dáng công nghiệp chỉ được bảo hộ tối đa 15 năm?

Theo quy định, kiểu dáng công nghiệp có hiệu lực 5 năm và gia hạn tối đa 2 lần, mỗi lần 5 năm. Đây là chính sách cân bằng giữa bảo hộ và thúc đẩy sáng tạo, khác với nhãn hiệu có thể gia hạn không giới hạn số lần.

Tôi đã bán sản phẩm rồi có đăng ký kiểu dáng được không?

Việc bộc lộ, chào bán rộng rãi có thể làm mất tính mới của kiểu dáng và dẫn đến bị từ chối. Nên đăng ký trước khi công bố; nếu đã công bố, cần tham khảo quy định về các trường hợp ngoại lệ không làm mất tính mới trong thời hạn nhất định.

Nhãn hiệu và kiểu dáng có cùng cơ quan cấp không?

Có. Cả nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp đều do Cục Sở hữu trí tuệ tiếp nhận và cấp văn bằng bảo hộ.

Kết luận

Nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp bảo hộ hai khía cạnh khác nhau của sản phẩm: nhãn hiệu bảo vệ dấu hiệu nhận diện, kiểu dáng bảo vệ hình dáng bên ngoài. Tùy mục tiêu, doanh nghiệp có thể chọn đăng ký một loại hoặc cả hai để bảo hộ toàn diện, đồng thời lưu ý tính mới của kiểu dáng để nộp đơn đúng thời điểm. Để được tư vấn chiến lược bảo hộ phù hợp, bạn có thể tham khảo dịch vụ đăng ký nhãn hiệu và dịch vụ đăng ký kiểu dáng công nghiệp của LTV Law. Xem thêm bài kiểu dáng công nghiệp là gì để hiểu rõ hơn về đối tượng này.