Ngoại tình có được quyền nuôi con khi ly hôn không?

Khi hôn nhân đổ vỡ vì một người ngoại tình, nỗi đau đã lớn, nhưng câu hỏi khiến nhiều người mất ngủ nhất lại là: liệu mình (hoặc người kia) ngoại tình thì có còn được quyền nuôi con không? Người bị phản bội thường lo con sẽ về tay người có lỗi; người trót sai lầm lại sợ vĩnh viễn mất con. Chúng tôi hiểu cả hai nỗi lo đó. Bài viết này giải thích một cách bình tĩnh và chính xác cách pháp luật và Tòa án nhìn nhận vấn đề, để bạn biết mình thực sự đang đứng ở đâu.

Ngoại tình có đương nhiên mất quyền nuôi con không?

Câu trả lời là: KHÔNG. Ngoại tình không tự động làm một người mất quyền nuôi con. Đây là điểm quan trọng nhất mà nhiều người hiểu sai.

Khi giao con cho ai trực tiếp nuôi, Tòa án không đặt câu hỏi "ai là người có lỗi trong hôn nhân" để rồi trừng phạt người ngoại tình bằng cách lấy con đi. Mục tiêu duy nhất của Tòa là bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con theo Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Nói cách khác, câu hỏi thật sự của Tòa là: "Sống với cha hay với mẹ thì đứa trẻ phát triển tốt hơn?" chứ không phải "Ai đáng bị phạt?".

Vì vậy, một người mẹ hay người cha từng ngoại tình vẫn hoàn toàn có thể được giao con, nếu chứng minh được mình là chỗ dựa tốt hơn cho sự phát triển của con. Ngược lại, người không có lỗi trong hôn nhân cũng không mặc nhiên được giao con chỉ vì mình là "người bị phản bội".

Căn cứ Tòa án xem xét khi giao con

Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, khi cha mẹ không thỏa thuận được ai nuôi con, Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi mọi mặt của con. Trên thực tế, Tòa cân nhắc hai nhóm điều kiện.

Điều kiện về vật chất

• Thu nhập và khả năng tài chính: có nguồn thu nhập ổn định để bảo đảm ăn ở, học hành, chăm sóc y tế cho con;
• Chỗ ở, nơi cư trú: nơi ở ổn định, môi trường sinh hoạt an toàn, phù hợp với trẻ;
• Thời gian dành cho con: khả năng trực tiếp chăm sóc hằng ngày, không phải giao phó hoàn toàn cho người khác.

Điều kiện về tinh thần

• Đạo đức, lối sống, nhân cách của người trực tiếp nuôi con;
• Môi trường sống mà con sẽ lớn lên: lành mạnh hay có nguy cơ ảnh hưởng xấu;
• Sự quan tâm, gắn bó, tình cảm giữa cha/mẹ với con và thời gian đã trực tiếp chăm sóc con từ trước.

Hai nguyên tắc đặc biệt theo độ tuổi của con

• Con dưới 36 tháng tuổi: nguyên tắc được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
• Con từ đủ 7 tuổi trở lên: Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con muốn sống với cha hay với mẹ. Nguyện vọng của con là một căn cứ quan trọng, tuy không phải là yếu tố quyết định duy nhất.

Để hiểu tổng thể các tiêu chí này, bạn có thể đọc thêm bài quyền nuôi con khi ly hôn.

Ngoại tình ảnh hưởng thế nào đến quyền nuôi con?

Đã rõ là ngoại tình không tự động tước quyền nuôi con. Nhưng điều đó không có nghĩa là ngoại tình hoàn toàn vô can. Việc ngoại tình có thể trở thành một yếu tố bất lợi cho người trong cuộc, nếu bên còn lại chứng minh được rằng hành vi đó ảnh hưởng tiêu cực trực tiếp đến con.

Cụ thể, ngoại tình có thể bị Tòa cân nhắc theo hai hướng:

• Về đạo đức, lối sống: nếu người ngoại tình có lối sống buông thả, thiếu trách nhiệm, thường xuyên bỏ bê con để chạy theo mối quan hệ ngoài luồng, đó là điểm trừ khi Tòa đánh giá nhân cách người nuôi con;
• Về môi trường sống của con: nếu việc ngoại tình khiến con phải chứng kiến cảnh cãi vã, bạo lực, hoặc đưa con vào môi trường sống không lành mạnh (ví dụ sống chung với người thứ ba trong hoàn cảnh phức tạp), đây là căn cứ để Tòa cân nhắc con nên ở với người còn lại.

Ngược lại, nếu người ngoại tình vẫn luôn là người trực tiếp chăm sóc con chu đáo, con gắn bó với họ, và hành vi ngoại tình chỉ là chuyện giữa hai người lớn, kín đáo, không tác động xấu đến con, thì yếu tố "ngoại tình" gần như không đủ để tước quyền nuôi con của họ. Ranh giới nằm ở chỗ: có chứng minh được ảnh hưởng xấu đến con hay không.

Chứng cứ ngoại tình và xử phạt vi phạm chế độ một vợ một chồng

Nhiều người muốn dùng chuyện ngoại tình của đối phương như một "con bài" khi tranh chấp nuôi con. Muốn vậy phải có chứng cứ, và chứng cứ đó phải được thu thập hợp pháp.

Thu thập chứng cứ hợp pháp

• Tin nhắn, hình ảnh, thư từ, dữ liệu điện tử thể hiện quan hệ ngoài luồng;
• Lời khai của người làm chứng; biên bản làm việc, xác nhận của cơ quan có thẩm quyền;
• Quyết định xử phạt vi phạm hành chính hoặc bản án hình sự (nếu có) đối với hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng.

Lưu ý: việc thu thập chứng cứ không được xâm phạm trái pháp luật đời tư, chỗ ở, thư tín của người khác, nếu không chính bạn có thể vi phạm pháp luật và chứng cứ có thể không được chấp nhận. Tốt nhất nên tham vấn luật sư về cách củng cố chứng cứ đúng luật.

Xử phạt hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng

Ngoại tình khi đang có vợ/chồng hợp pháp là hành vi vi phạm chế độ hôn nhân một vợ một chồng và có thể bị xử lý:

• Xử phạt hành chính: người đang có vợ/chồng mà chung sống như vợ chồng với người khác (hoặc người chưa có vợ/chồng mà chung sống như vợ chồng với người mình biết rõ là đang có vợ/chồng) có thể bị phạt tiền theo Nghị định 82/2020/NĐ-CP;
• Truy cứu trách nhiệm hình sự: trường hợp nghiêm trọng, hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng có thể bị xử lý hình sự theo Điều 182 Bộ luật Hình sự 2015 về tội vi phạm chế độ một vợ, một chồng — khi hành vi gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc người vi phạm đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm.

Việc đối phương bị xử phạt về hành vi ngoại tình là một tình tiết bất lợi cho họ, nhưng xin nhắc lại: bản thân nó không đồng nghĩa với việc họ đương nhiên mất quyền nuôi con. Tòa vẫn quay lại câu hỏi gốc là quyền lợi mọi mặt của con.

Lời khuyên để giành hoặc giữ quyền nuôi con

• Tập trung chứng minh điều kiện nuôi con của chính mình, đừng chỉ chăm chăm "tố" lỗi của đối phương: thu nhập ổn định, chỗ ở phù hợp, thời gian và sự gắn bó với con là những thứ Tòa nhìn vào đầu tiên;
• Nếu bạn là người bị phản bội: hãy thu thập chứng cứ hợp pháp cho thấy việc ngoại tình ảnh hưởng xấu đến con (con bị bỏ bê, chứng kiến bạo lực, môi trường sống không lành mạnh), thay vì chỉ chứng minh "người kia có lỗi";
• Nếu bạn từng ngoại tình nhưng muốn nuôi con: chứng minh bạn vẫn luôn là người chăm sóc con tốt, con gắn bó với bạn, và bạn đã ổn định lại cuộc sống, tạo môi trường lành mạnh cho con;
• Chuẩn bị hồ sơ chứng minh điều kiện: xác nhận thu nhập, hợp đồng lao động, giấy tờ nhà ở, xác nhận của trường học/khu dân cư về việc chăm sóc con;
• Giữ thái độ hợp tác, tôn trọng con: tránh dùng con làm công cụ trả đũa, vì Tòa và cả con sẽ nhìn thấy điều đó.

Nếu hai bên không thể thỏa thuận, bạn có thể phải giải quyết bằng ly hôn đơn phương, trong đó tranh chấp quyền nuôi con thường là phần căng thẳng nhất.

Câu hỏi thường gặp

Chồng ngoại tình, vợ có chắc chắn được nuôi con không?

Không có gì là chắc chắn tuyệt đối. Việc chồng ngoại tình là một điểm bất lợi cho anh ấy, nhất là nếu bạn chứng minh được điều đó ảnh hưởng xấu đến con. Nhưng Tòa vẫn quyết định dựa trên quyền lợi mọi mặt của con, so sánh điều kiện nuôi con của cả hai bên. Bạn cần chứng minh mình đủ điều kiện chăm sóc con tốt hơn.

Vợ (mẹ) ngoại tình thì có mất quyền nuôi con không?

Không đương nhiên mất. Người mẹ ngoại tình vẫn có thể được nuôi con nếu chứng minh được mình là chỗ dựa tốt cho con và hành vi ngoại tình không gây ảnh hưởng tiêu cực đến con. Đặc biệt với con dưới 36 tháng tuổi, nguyên tắc vẫn ưu tiên giao con cho mẹ, trừ khi mẹ không đủ điều kiện trực tiếp nuôi dưỡng.

Con dưới 3 tuổi, mẹ ngoại tình thì ai được nuôi?

Con dưới 36 tháng tuổi theo nguyên tắc được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, kể cả khi mẹ có lỗi ngoại tình, trừ trường hợp mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác vì lợi ích của con. Người cha muốn giành quyền nuôi trong trường hợp này phải chứng minh mẹ không đủ điều kiện nuôi con.

Cần chứng cứ gì để chứng minh đối phương ngoại tình?

Có thể dùng tin nhắn, hình ảnh, dữ liệu điện tử, lời khai người làm chứng, hoặc quyết định xử phạt hành chính/bản án về hành vi vi phạm chế độ một vợ một chồng. Chứng cứ phải được thu thập hợp pháp, không xâm phạm trái luật đời tư của người khác. Quan trọng hơn, cần chứng minh được hành vi đó ảnh hưởng xấu đến con.

Người không trực tiếp nuôi con có phải cấp dưỡng không?

Có. Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con, đồng thời có quyền thăm nom con mà không ai được cản trở. Nghĩa vụ cấp dưỡng và quyền thăm nom không phụ thuộc vào việc ai là người có lỗi ngoại tình.

Kết luận

Ngoại tình không đương nhiên khiến một người mất quyền nuôi con. Tòa án luôn xuất phát từ quyền lợi mọi mặt của con theo Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, chứ không phải để trừng phạt người có lỗi. Việc ngoại tình chỉ trở thành yếu tố bất lợi khi chứng minh được nó ảnh hưởng tiêu cực đến con. Vì vậy, dù bạn là người bị phản bội hay người từng sai lầm, điều quyết định vẫn là chứng minh bạn có thể mang lại điều tốt nhất cho con.

Tranh chấp quyền nuôi con khi có yếu tố ngoại tình thường nhạy cảm và nhiều nước mắt. Nếu bạn cần một người đồng hành để chuẩn bị chứng cứ và bảo vệ quyền lợi cho mình và cho con, LTV Law (Luật sư Đỗ Khánh Linh) sẵn sàng lắng nghe và tư vấn cùng bạn.