Mua bán & sáp nhập (M&A) doanh nghiệp tại Việt Nam cho nhà đầu tư ngoại

Thay vì lập doanh nghiệp mới, nhiều nhà đầu tư nước ngoài chọn mua bán, sáp nhập (M&A) để vào thị trường Việt Nam nhanh hơn — mua lại công ty có sẵn khách hàng, giấy phép, đội ngũ. Giao dịch M&A có yếu tố nước ngoài cần tuân thủ nhiều lớp quy định.

Các hình thức phổ biến

• Mua phần vốn góp / cổ phần của công ty mục tiêu (chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ).
• Góp thêm vốn để trở thành thành viên/cổ đông.
• Mua tài sản hoặc nhận sáp nhập/hợp nhất pháp nhân.

Thủ tục với nhà đầu tư nước ngoài

Khi nhà đầu tư ngoại mua vốn/cổ phần, thường phải làm thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp tại Sở Tài chính nếu công ty mục tiêu kinh doanh ngành có điều kiện tiếp cận, hoặc việc mua khiến tỷ lệ sở hữu nước ngoài vượt ngưỡng quy định. Cơ quan xét điều kiện tiếp cận thị trường và tỷ lệ sở hữu cho phép theo ngành.

Giới hạn sở hữu và tập trung kinh tế

Tỷ lệ sở hữu nước ngoài bị giới hạn ở một số ngành (ngân hàng, viễn thông, logistics...). Ngoài ra, nếu giao dịch tạo tập trung kinh tế vượt ngưỡng theo Luật Cạnh tranh 2018, các bên phải thông báo cho Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi thực hiện. Thẩm định pháp lý (due diligence) kỹ về giấy phép, thuế, lao động, nợ và tranh chấp là bước bắt buộc.

Trình tự đăng ký góp vốn, mua cổ phần

Theo Luật Đầu tư 2020, nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp trước khi thay đổi thành viên, cổ đông nếu thuộc một trong các trường hợp: việc góp vốn, mua cổ phần làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại tổ chức kinh doanh ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện; việc mua khiến nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ (hoặc từ dưới lên trên 50%); hoặc tổ chức kinh tế có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại khu vực nhạy cảm về quốc phòng, an ninh. Quy trình gồm:

• Nhà đầu tư nộp hồ sơ đăng ký góp vốn/mua cổ phần tại cơ quan đăng ký đầu tư (Sở Tài chính nơi doanh nghiệp đặt trụ sở).
• Cơ quan xét điều kiện tiếp cận thị trường và ra văn bản chấp thuận, thường trong khoảng 15 ngày làm việc.
• Sau khi có chấp thuận, doanh nghiệp làm thủ tục thay đổi thành viên, cổ đông tại cơ quan đăng ký kinh doanh.

Ngoài các trường hợp trên, nhà đầu tư nước ngoài chỉ cần thực hiện thủ tục thay đổi cổ đông, thành viên như thông thường.

Thẩm định pháp lý trước giao dịch

Thẩm định pháp lý (due diligence) là bước quyết định giá và rủi ro thương vụ. Phạm vi rà soát điển hình gồm: tư cách pháp lý và cơ cấu sở hữu của công ty mục tiêu; các giấy phép con và điều kiện kinh doanh; hợp đồng trọng yếu và điều khoản thay đổi kiểm soát; tình trạng đất đai, tài sản; nghĩa vụ thuế và bảo hiểm; quan hệ lao động; các khoản nợ, bảo lãnh và tranh chấp đang hoặc có nguy cơ phát sinh. Kết quả thẩm định giúp thiết kế điều khoản cam đoan, bảo đảm, điều chỉnh giá và cơ chế giữ lại một phần thanh toán để phòng ngừa rủi ro.

Kiểm soát tập trung kinh tế

Luật Cạnh tranh 2018 yêu cầu các bên nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế tới Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia khi giao dịch (sáp nhập, hợp nhất, mua lại, liên doanh) đạt một trong các ngưỡng về tổng tài sản, tổng doanh thu, giá trị giao dịch hoặc thị phần kết hợp theo quy định. Các bên chỉ được thực hiện giao dịch sau khi có kết luận việc tập trung kinh tế không bị cấm hoặc được thực hiện có điều kiện. Thực hiện tập trung kinh tế thuộc diện phải thông báo mà không thông báo có thể bị xử phạt. Xem thêm thành lập công ty vốn nước ngoài nếu cân nhắc lập mới thay vì mua lại, và dịch vụ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Nhà đầu tư ngoại mua cổ phần có phải xin phép không?

Thường phải đăng ký góp vốn/mua cổ phần tại Sở Tài chính nếu ngành có điều kiện hoặc sở hữu nước ngoài vượt ngưỡng.

Có giới hạn tỷ lệ sở hữu không?

Có, tùy ngành. Một số ngành nhạy cảm giới hạn room ngoại; ngành thông thường có thể tới 100%.

Khi nào phải thông báo tập trung kinh tế?

Khi giao dịch vượt ngưỡng theo Luật Cạnh tranh 2018 (doanh thu, tài sản, thị phần...); phải thông báo trước khi thực hiện.

Kết luận

LTV Law thực hiện thẩm định pháp lý, tư vấn cấu trúc giao dịch, xử lý đăng ký góp vốn/mua cổ phần và thủ tục cạnh tranh cho nhà đầu tư nước ngoài. Liên hệ để được tư vấn.