Lương cơ bản, lương cơ sở và lương tối thiểu vùng mới nhất

Khi tìm hiểu về tiền lương, rất nhiều người nhầm lẫn ba cụm từ nghe gần giống nhau: lương cơ bản, lương cơ sở và lương tối thiểu vùng. Ba khái niệm này áp dụng cho những nhóm người khác nhau, do các văn bản khác nhau quy định và dùng để tính những khoản khác nhau. Hiểu sai một trong ba có thể dẫn tới trả lương thiếu, đóng bảo hiểm sai hoặc tính nhầm quyền lợi.

Bài viết cập nhật đầy đủ mức áp dụng năm 2026 theo các nghị định mới nhất, phân biệt rõ từng khái niệm và nêu những điều người lao động lẫn doanh nghiệp cần lưu ý.

Lương cơ bản là gì?

Lương cơ bản là cách gọi quen thuộc trong đời sống, nhưng không phải là thuật ngữ được pháp luật lao động định nghĩa chính thức. Trên thực tế, lương cơ bản thường được hiểu là mức tiền lương thỏa thuận trong hợp đồng lao động, chưa bao gồm các khoản phụ cấp, thưởng, tiền làm thêm giờ hay hỗ trợ khác. Đây cũng là mức thường được lấy làm căn cứ để tính tiền lương đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Vì không có định nghĩa luật cố định nên "lương cơ bản" của mỗi người phụ thuộc vào thỏa thuận trong hợp đồng. Tuy nhiên, mức này không được thấp hơn lương tối thiểu vùng đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động. Nói cách khác, lương cơ bản là con số cụ thể trong hợp đồng của bạn, còn lương tối thiểu vùng là mức sàn mà con số đó không được thấp hơn.

Lương cơ sở là gì và mức năm 2026

Lương cơ sở là mức lương dùng làm căn cứ tính lương, phụ cấp và các chế độ cho cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang trong các cơ quan, đơn vị của Nhà nước. Lương cơ sở không áp dụng cho người lao động làm việc tại doanh nghiệp tư nhân.

Từ ngày 01/7/2026, theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP, mức lương cơ sở là 2.530.000 đồng/tháng, tăng 190.000 đồng (khoảng 8,13%) so với mức 2.340.000 đồng/tháng áp dụng trước đó.

Diễn biến mức lương cơ sở gần đây

Lương cơ sở dùng để tính những gì?

• Tính lương của cán bộ, công chức, viên chức theo công thức: tiền lương bằng hệ số lương nhân với mức lương cơ sở.
• Tính nhiều khoản phụ cấp, chế độ, trợ cấp trong khu vực nhà nước.
• Làm căn cứ cho mức trần tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc: tiền lương tháng đóng bảo hiểm cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở.

Lương tối thiểu vùng là gì và mức năm 2026

Lương tối thiểu vùng là mức lương thấp nhất mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động làm việc theo hợp đồng lao động, tính theo địa bàn nơi doanh nghiệp hoạt động. Đây là khái niệm áp dụng cho khu vực doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh và các tổ chức, cá nhân có thuê lao động.

Từ ngày 01/01/2026, theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP (thay thế Nghị định 74/2024/NĐ-CP), mức lương tối thiểu vùng tăng bình quân khoảng 7,2% như sau:

Việc một địa bàn thuộc vùng nào được quy định trong danh mục kèm theo nghị định. Sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh trong năm 2025, danh mục địa bàn áp dụng đã được cập nhật, vì vậy doanh nghiệp cần tra cứu lại địa bàn của mình theo văn bản hiện hành để xác định đúng vùng.

Ý nghĩa của lương tối thiểu vùng

• Doanh nghiệp không được trả cho người lao động mức lương thấp hơn lương tối thiểu vùng ứng với công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường.
• Là mức sàn để xác định tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc: tiền lương tháng đóng bảo hiểm không được thấp hơn lương tối thiểu vùng.
• Khi lương tối thiểu vùng tăng, doanh nghiệp phải rà soát lại thang lương, bảng lương và mức đóng bảo hiểm để bảo đảm không thấp hơn quy định.

Phân biệt lương cơ sở và lương tối thiểu vùng

Đây là hai khái niệm bị nhầm nhiều nhất. Bảng sau giúp phân biệt nhanh:

Lương ảnh hưởng thế nào tới quyền lợi bảo hiểm và các chế độ

Mức lương thỏa thuận và các quy định về lương tối thiểu, lương cơ sở tác động trực tiếp tới nhiều quyền lợi:

• Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp: tiền lương tháng đóng bảo hiểm bắt buộc không được thấp hơn lương tối thiểu vùng và không cao hơn 20 lần mức lương cơ sở.
• Lương thử việc: theo Bộ luật Lao động 2019, tiền lương thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất phải bằng 85% mức lương của công việc đó, và vẫn phải bảo đảm không thấp hơn lương tối thiểu vùng.
• Tiền lương làm thêm giờ, làm việc ban đêm: tính trên tiền lương thực trả theo công việc, nên mức lương nền cao hay thấp sẽ ảnh hưởng tới các khoản này.
• Trợ cấp thôi việc, trợ cấp thất nghiệp: căn cứ trên tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm, do đó liên quan trực tiếp tới mức lương ghi trong hợp đồng.

Lưu ý dành cho doanh nghiệp và người sử dụng lao động

• Rà soát lại toàn bộ hợp đồng lao động và bảng lương mỗi khi mức lương tối thiểu vùng thay đổi, bảo đảm không có người lao động nào bị trả thấp hơn mức sàn.
• Điều chỉnh mức đóng bảo hiểm xã hội cho phù hợp với lương tối thiểu vùng mới, tránh bị truy thu và xử phạt.
• Kiểm tra lại địa bàn áp dụng vùng sau khi đơn vị hành chính được sắp xếp lại, vì trụ sở và nơi hoạt động có thể đã thuộc vùng khác so với trước.
• Trả lương thử việc, phụ cấp và các khoản khác đúng quy định để hạn chế tranh chấp lao động.

Câu hỏi thường gặp

Lương cơ bản có phải là lương cơ sở không?

Không. Lương cơ bản là cách gọi thông thường cho mức lương thỏa thuận trong hợp đồng lao động của người lao động khu vực tư. Lương cơ sở là mức do Nhà nước quy định, chỉ dùng cho cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Hai khái niệm này khác nhau về cả đối tượng và cách sử dụng.

Doanh nghiệp trả lương cho nhân viên thấp hơn lương tối thiểu vùng có được không?

Không. Doanh nghiệp phải trả ít nhất bằng mức lương tối thiểu vùng ứng với công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường. Trả thấp hơn là vi phạm và có thể bị xử phạt, đồng thời phải truy trả phần còn thiếu cho người lao động.

Đóng bảo hiểm xã hội dựa trên mức lương nào?

Tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc dựa trên tiền lương theo hợp đồng, nhưng có giới hạn: không được thấp hơn lương tối thiểu vùng và không được cao hơn 20 lần mức lương cơ sở.

Lương thử việc tối thiểu là bao nhiêu?

Tiền lương thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất phải bằng 85% mức lương của công việc, và vẫn phải bảo đảm không thấp hơn lương tối thiểu vùng của địa bàn.

Làm sao biết doanh nghiệp của tôi thuộc vùng nào?

Vùng áp dụng được xác định theo địa bàn nơi doanh nghiệp hoạt động, căn cứ danh mục ban hành kèm theo nghị định về lương tối thiểu vùng. Do đơn vị hành chính đã được sắp xếp lại, bạn nên tra cứu danh mục địa bàn theo văn bản hiện hành để xác định đúng vùng của mình.