Hộ kinh doanh có được thành lập công ty, góp vốn vào doanh nghiệp không?

Nhiều người đang kinh doanh dưới hình thức hộ kinh doanh muốn mở rộng quy mô bằng cách thành lập thêm công ty, hoặc góp vốn cùng bạn bè, người thân vào một doanh nghiệp. Câu hỏi đặt ra là: đang là chủ hộ kinh doanh thì có được đứng tên thành lập công ty, góp vốn hay mua cổ phần không, và làm vậy có bị coi là vi phạm không? Bài viết giải đáp trên cơ sở Luật Doanh nghiệp 2020 và Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp.

Chủ hộ kinh doanh có được thành lập công ty không?

Câu trả lời là ĐƯỢC. Cá nhân đang là chủ hộ kinh doanh không thuộc diện bị cấm thành lập, quản lý doanh nghiệp và cũng không bị cấm góp vốn vào doanh nghiệp.

Theo Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020, tổ chức, cá nhân có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp tại Việt Nam, trừ một số đối tượng bị cấm như: cơ quan nhà nước, đơn vị lực lượng vũ trang sử dụng tài sản nhà nước để thành lập doanh nghiệp kinh doanh thu lợi riêng; cán bộ, công chức, viên chức; sĩ quan, hạ sĩ quan; cán bộ lãnh đạo, quản lý nghiệp vụ trong doanh nghiệp nhà nước; người chưa thành niên, người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự; người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang chấp hành hình phạt tù, đang bị cấm hành nghề... Chủ hộ kinh doanh, với tư cách một cá nhân bình thường, không nằm trong nhóm bị cấm này.

Vì vậy, một cá nhân hoàn toàn có thể vừa đứng tên một hộ kinh doanh, vừa đồng thời:

• Thành lập và làm chủ sở hữu, thành viên, cổ đông của công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần;
• Góp vốn, mua phần vốn góp vào công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty hợp danh;
• Mua cổ phần của công ty cổ phần với tư cách cổ đông.

Nghị định 01/2021/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp cũng ghi nhận: chủ hộ kinh doanh, cá nhân tham gia hộ kinh doanh có quyền góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp trong doanh nghiệp với tư cách cá nhân. Nói cách khác, tư cách chủ hộ kinh doanh không loại trừ quyền đầu tư, góp vốn vào doanh nghiệp.

Các lưu ý và giới hạn quan trọng

Dù được phép, khi vừa duy trì hộ kinh doanh vừa tham gia doanh nghiệp, bạn cần lưu ý những giới hạn sau để tránh vi phạm quy định về đăng ký.

1. Mỗi cá nhân chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh trên phạm vi toàn quốc

Theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP, cá nhân, thành viên hộ gia đình chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh trong phạm vi toàn quốc. Như vậy, bạn không thể đứng tên hai hộ kinh doanh cùng lúc, nhưng vẫn có thể có một hộ kinh doanh và tham gia nhiều công ty. Giới hạn này chỉ áp dụng cho số lượng hộ kinh doanh, không giới hạn số công ty bạn được góp vốn.

2. Chủ doanh nghiệp tư nhân không được đồng thời là chủ hộ kinh doanh

Cần phân biệt giữa góp vốn vào công ty và làm chủ doanh nghiệp tư nhân. Theo Điều 188 Luật Doanh nghiệp 2020, chủ doanh nghiệp tư nhân không được đồng thời là chủ hộ kinh doanh, thành viên hợp danh của công ty hợp danh. Đây là do doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh đều là mô hình mà cá nhân chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản của mình, nên pháp luật không cho phép một người cùng lúc gánh nhiều chế độ trách nhiệm vô hạn.

Ngược lại, nếu bạn tham gia công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần (chế độ trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp), thì việc đồng thời làm chủ hộ kinh doanh không bị hạn chế.

3. Cân nhắc trách nhiệm vô hạn của hộ kinh doanh

Chủ hộ kinh doanh chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ. Khi song song vận hành cả hộ kinh doanh và công ty, bạn nên tách bạch rõ dòng tiền, hợp đồng và tài sản của hai chủ thể để rủi ro của hộ kinh doanh không lan sang phần vốn cá nhân bạn dùng đầu tư vào công ty và ngược lại.

Vừa có hộ kinh doanh vừa có công ty: thuế và kế toán

Hộ kinh doanh và công ty là hai chủ thể pháp lý riêng biệt, có mã số thuế riêng và kê khai, nộp thuế độc lập với nhau. Việc bạn là người đứng sau cả hai không làm chúng gộp chung nghĩa vụ thuế.

• Hộ kinh doanh: nộp thuế theo phương pháp khoán hoặc phương pháp kê khai (tùy quy mô, ngành nghề), gồm thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân tính trên doanh thu; nếu doanh thu trong năm dưới ngưỡng miễn theo quy định thì không phải nộp hai loại thuế này.
• Công ty: nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên phần thu nhập chịu thuế, kê khai thuế giá trị gia tăng, thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn, báo cáo tài chính đầy đủ theo pháp luật về doanh nghiệp.

Một lưu ý quan trọng: không nên cố tình chia nhỏ doanh thu giữa hộ kinh doanh và công ty nhằm giữ doanh thu hộ dưới ngưỡng chịu thuế hoặc hưởng mức khoán thấp một cách không thực chất. Cơ quan thuế có thể xem xét, ấn định lại nếu phát hiện các giao dịch chỉ nhằm né nghĩa vụ thuế. Cách an toàn là hạch toán trung thực theo bản chất thực tế của từng hoạt động.

Nên chuyển hộ kinh doanh thành công ty hay giữ song song?

Không có đáp án đúng cho mọi trường hợp; lựa chọn phụ thuộc vào quy mô, định hướng và nhu cầu quản trị của bạn.

Nên cân nhắc chuyển hộ kinh doanh lên công ty khi:

• Doanh thu và quy mô tăng nhanh, cần xuất hóa đơn giá trị gia tăng thường xuyên, làm việc với đối tác lớn;
• Muốn giới hạn rủi ro trong phạm vi vốn góp thay vì chịu trách nhiệm vô hạn;
• Cần kêu gọi thêm nhà đầu tư, phân chia cổ phần, phần vốn góp rõ ràng;
• Muốn mở nhiều chi nhánh, địa điểm kinh doanh, tuyển dụng quy mô lớn.

Có thể giữ song song hộ kinh doanh và công ty khi:

• Hai hoạt động thực sự khác nhau về ngành nghề, khách hàng, mục đích;
• Hộ kinh doanh quy mô nhỏ, ổn định, chi phí tuân thủ thấp, phù hợp giữ nguyên;
• Bạn muốn thử nghiệm mảng mới qua công ty mà chưa muốn xóa bỏ hộ kinh doanh đang vận hành tốt.

Bạn có thể tham khảo bài so sánh nên chọn hộ kinh doanh hay công ty để cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định.

Câu hỏi thường gặp

Đang là chủ hộ kinh doanh có được đứng tên giám đốc công ty không?

Được. Chủ hộ kinh doanh không thuộc diện bị cấm quản lý doanh nghiệp theo Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020, nên có thể đồng thời làm giám đốc, người đại diện theo pháp luật của công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần, miễn là không thuộc nhóm bị cấm khác.

Một người có được vừa mở hai hộ kinh doanh vừa có công ty không?

Không được mở hai hộ kinh doanh. Mỗi cá nhân chỉ được đăng ký một hộ kinh doanh trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, người đó vẫn có thể vừa có một hộ kinh doanh vừa tham gia một hoặc nhiều công ty.

Chủ doanh nghiệp tư nhân có được mở thêm hộ kinh doanh không?

Không. Theo Điều 188 Luật Doanh nghiệp 2020, chủ doanh nghiệp tư nhân không được đồng thời là chủ hộ kinh doanh vì cả hai đều chịu trách nhiệm vô hạn. Nếu muốn có hộ kinh doanh, bạn nên cân nhắc mô hình doanh nghiệp khác thay cho doanh nghiệp tư nhân.

Hộ kinh doanh có được góp vốn, mua cổ phần vào công ty cổ phần không?

Việc góp vốn, mua cổ phần được thực hiện với tư cách cá nhân của chủ hộ kinh doanh, chứ không phải tư cách của hộ kinh doanh (hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân). Cá nhân chủ hộ hoàn toàn được góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp trong doanh nghiệp.

Có phải giải thể hộ kinh doanh khi thành lập công ty không?

Không bắt buộc. Bạn có thể giữ song song. Việc chấm dứt hộ kinh doanh chỉ cần thiết khi bạn chuyển toàn bộ hoạt động sang công ty, hoặc khi rơi vào trường hợp bị cấm đồng thời (ví dụ trở thành chủ doanh nghiệp tư nhân).

Kết luận

Chủ hộ kinh doanh hoàn toàn có quyền thành lập công ty, góp vốn, mua cổ phần vào doanh nghiệp với tư cách cá nhân, vì không thuộc diện bị cấm theo Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020. Cần lưu ý ba điểm: mỗi người chỉ được một hộ kinh doanh toàn quốc; chủ doanh nghiệp tư nhân không được đồng thời là chủ hộ kinh doanh; và hai chủ thể kê khai thuế độc lập, cần hạch toán trung thực. Nếu bạn cần tư vấn phương án phù hợp giữa giữ hộ kinh doanh, thành lập công ty hay cả hai, LTV Law hỗ trợ tư vấn thủ tục đăng ký hộ kinh doanh, thành lập doanh nghiệp và sắp xếp mô hình kinh doanh đúng quy định.