Thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam: hướng dẫn cho chủ thể quyền

Đăng ký quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam mới là một nửa công việc — giá trị nằm ở thực thi. Chủ thể quyền nước ngoài thường thấy hệ thống thực thi ở Việt Nam xa lạ, nhưng nó thực sự hiệu quả khi dùng đúng cách.

Bốn con đường thực thi

• Biện pháp hành chính — chủ lực. Quản lý thị trường và thanh tra chuyên ngành có thể kiểm tra, thu giữ hàng xâm phạm và xử phạt theo Nghị định 99/2013. Nhanh, chi phí thấp — nên đa số bắt đầu từ đây.
• Ghi nhận tại hải quan — đăng ký với Tổng cục Hải quan để yêu cầu tạm dừng thông quan hàng nghi ngờ xâm phạm.
• Khởi kiện dân sự — yêu cầu Tòa án buộc chấm dứt hành vi và bồi thường. Đây là con đường đòi bồi thường bằng tiền.
• Truy cứu hình sự — với hàng giả quy mô thương mại; pháp nhân có thể bị phạt nặng.

Chứng cứ là nền tảng

Thực thi thành công bắt đầu bằng chứng cứ: lập vi bằng, mua mẫu, và khi cần thì trưng cầu giám định của cơ quan có thẩm quyền xác nhận hành vi xâm phạm. Văn bằng bảo hộ hợp lệ là căn cứ của mọi hành động.

Chiến lược điển hình cho chủ thể quyền nước ngoài

Trình tự hiệu quả thường là: (1) gửi thư cảnh báo; (2) nếu bị phớt lờ, dùng biện pháp hành chính để dừng vi phạm nhanh và thu giữ hàng; (3) ghi nhận hải quan chặn nguồn hàng giả tại biên giới; (4) khi thiệt hại lớn, khởi kiện dân sự đòi bồi thường hoặc chuyển hình sự. Kết hợp tốc độ hành chính với đòi bồi thường dân sự thường cho kết quả thương mại tốt nhất. Xem dịch vụ xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ.

Cơ quan có thẩm quyền xử lý

Nhiều cơ quan cùng tham gia thực thi quyền sở hữu trí tuệ, tùy theo biện pháp áp dụng:

• Thanh tra Khoa học và Công nghệ — xử phạt vi phạm hành chính về sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế.
• Quản lý thị trường — kiểm tra, xử lý hàng hóa xâm phạm và hàng giả lưu thông trên thị trường nội địa.
• Cơ quan Công an (cảnh sát kinh tế) — điều tra các vụ việc có dấu hiệu tội phạm, hàng giả quy mô thương mại.
• Cơ quan Hải quan — kiểm soát biên giới, tạm dừng làm thủ tục thông quan hàng hóa nghi ngờ xâm phạm.
• Tòa án nhân dân — giải quyết tranh chấp dân sự và xét xử vụ án hình sự về sở hữu trí tuệ.

Ủy ban nhân dân các cấp cũng có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong phạm vi địa phương.

Trình tự thu thập chứng cứ và giám định

Một hồ sơ thực thi vững cần chuẩn bị theo bước: (1) thu thập chứng cứ — mua mẫu hàng xâm phạm, lập vi bằng qua Thừa phát lại, thu thập tài liệu quảng cáo và hóa đơn liên quan; (2) trưng cầu giám định sở hữu trí tuệ tại Viện Khoa học sở hữu trí tuệ để có kết luận chuyên môn về hành vi xâm phạm — đây là căn cứ quan trọng để cơ quan chức năng xử lý; (3) gửi thư cảnh báo yêu cầu bên vi phạm chấm dứt hành vi và thu hồi hàng hóa; (4) nếu không có kết quả, nộp đơn yêu cầu xử lý tới cơ quan có thẩm quyền kèm chứng cứ và văn bằng bảo hộ hợp lệ.

Mức phạt và bồi thường thiệt hại

Với biện pháp hành chính, Nghị định 99/2013/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 126/2021/NĐ-CP) quy định các hình thức xử phạt gồm phạt tiền, buộc tiêu hủy hoặc loại bỏ yếu tố vi phạm, tịch thu tang vật và phương tiện. Mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân là 250 triệu đồng và đối với tổ chức là 500 triệu đồng. Về dân sự, Điều 204 và Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ quy định nguyên tắc xác định thiệt hại và căn cứ ấn định mức bồi thường, bao gồm thiệt hại vật chất, thiệt hại về tinh thần và chi phí hợp lý để thuê luật sư; trường hợp không xác định được mức thiệt hại vật chất, Tòa án ấn định mức bồi thường không quá 500 triệu đồng. Đối với hành vi xâm phạm nghiêm trọng ở quy mô thương mại, Bộ luật Hình sự quy định trách nhiệm hình sự đối với cả cá nhân và pháp nhân thương mại.

Câu hỏi thường gặp

Cách nhanh nhất để dừng xâm phạm sở hữu trí tuệ tại Việt Nam?

Biện pháp hành chính — cơ quan chuyên ngành có thể kiểm tra, thu giữ và xử phạt nhanh, chi phí thấp hơn kiện tụng.

Biện pháp hành chính có đòi được bồi thường không?

Không — hành chính chỉ dừng vi phạm và phạt nộp ngân sách. Muốn bồi thường phải khởi kiện dân sự.

Hải quan có chặn được hàng giả nhập khẩu không?

Có. Sau khi ghi nhận quyền với hải quan, bạn có thể yêu cầu tạm dừng hàng nghi ngờ xâm phạm tại biên giới.

Kết luận

LTV Law xây dựng chiến lược thực thi cho chủ thể quyền nước ngoài — thu thập chứng cứ, khiếu nại hành chính, ghi nhận hải quan, khởi kiện dân sự và chuyển hình sự. Liên hệ để được tư vấn.