Từ chối nhận di sản thừa kế: Điều kiện & thủ tục (2026)

Không phải ai cũng muốn nhận phần di sản được hưởng. Pháp luật cho phép người thừa kế từ chối nhận di sản, nhưng phải đúng điều kiện và hình thức. Bài viết trình bày điều kiện, cách lập văn bản, thủ tục công chứng, hệ quả và một lưu ý quan trọng mà nhiều bài viết cũ còn ghi sai.

1. Quyền từ chối nhận di sản (Điều 620)

Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015:

• Người thừa kế có quyền TỪ CHỐI nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm TRỐN TRÁNH việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác;
• Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành VĂN BẢN và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết;
• Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện TRƯỚC thời điểm phân chia di sản.

2. Lưu ý quan trọng: không còn thời hạn 6 tháng

Rất nhiều bài viết cũ vẫn ghi "phải từ chối trong 6 tháng kể từ ngày mở thừa kế, quá 6 tháng coi như đồng ý nhận". Đây là quy định của Bộ luật Dân sự 2005 và ĐÃ BỊ BÃI BỎ. Bộ luật Dân sự 2015 (có hiệu lực từ 01/01/2017) KHÔNG còn thời hạn 6 tháng; chỉ yêu cầu việc từ chối được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản. Người thừa kế cần lưu ý điểm này để không bị hiểu nhầm.

3. Điều kiện được từ chối nhận di sản

• Là người thừa kế hợp pháp (theo di chúc hoặc theo pháp luật);
• Việc từ chối là tự nguyện, không bị ép buộc, lừa dối, đe dọa;
• Không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình với người khác. Ví dụ: người đang có nghĩa vụ trả nợ mà từ chối nhận di sản để chủ nợ không thể yêu cầu thực hiện nghĩa vụ từ phần di sản đó thì việc từ chối không được chấp nhận;
• Thực hiện trước thời điểm phân chia di sản.

4. Hình thức và có bắt buộc công chứng không?

Việc từ chối bắt buộc phải lập thành văn bản (không chấp nhận từ chối bằng lời nói) và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người được giao phân chia di sản.

Pháp luật KHÔNG bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực văn bản từ chối. Tuy nhiên, trên thực tế NÊN công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc chứng thực chữ ký tại Ủy ban nhân dân cấp xã (theo Nghị định 23/2015/NĐ-CP), để văn bản có giá trị chứng cứ cao và thuận lợi khi làm thủ tục, nhất là khi di sản là bất động sản phải sang tên. Từ ngày 01/7/2025, Luật Công chứng 2024 tiếp tục ghi nhận việc công chứng văn bản từ chối nhận di sản.

5. Hồ sơ và thủ tục công chứng văn bản từ chối

Nếu chọn công chứng, hồ sơ thường gồm:

• Phiếu yêu cầu công chứng và dự thảo văn bản từ chối nhận di sản;
• Giấy tờ tùy thân của người từ chối (căn cước công dân, giấy tờ về cư trú);
• Giấy chứng tử của người để lại di sản;
• Giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế (giấy khai sinh, đăng ký kết hôn...) hoặc di chúc;
• Giấy tờ về di sản (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, sổ tiết kiệm...) nếu có.

Trình tự: nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng (hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã để chứng thực chữ ký) → cơ quan kiểm tra → người từ chối ký trước công chứng viên, cán bộ chứng thực → nhận văn bản.

6. Nội dung văn bản từ chối nhận di sản

Văn bản thường gồm: quốc hiệu, tiêu ngữ; tên "Văn bản từ chối nhận di sản"; thông tin người từ chối; thông tin người để lại di sản (đã chết ngày nào); căn cứ phát sinh quyền thừa kế (theo di chúc hay theo pháp luật); mô tả di sản; nội dung từ chối kèm lời cam đoan tự nguyện, hiểu rõ hậu quả pháp lý và việc từ chối không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản; chữ ký của người từ chối và lời chứng của công chứng viên hoặc cán bộ chứng thực.

7. Hệ quả pháp lý khi từ chối nhận di sản

Người từ chối không được hưởng phần di sản đã từ chối. Phần di sản này được chia cho những người thừa kế còn lại hoặc chia theo pháp luật (xem bài thừa kế theo pháp luật). Nếu tất cả người thừa kế đều từ chối và không còn ai được hưởng thừa kế, sau khi thanh toán các nghĩa vụ, phần di sản còn lại thuộc về Nhà nước (Điều 622 Bộ luật Dân sự 2015). Khi văn bản từ chối đã được lập và gửi hợp lệ, về nguyên tắc người thừa kế không thể tự ý rút lại.

8. Câu hỏi thường gặp

Từ chối nhận di sản có bị giới hạn 6 tháng không?

Không. Bộ luật Dân sự 2015 đã bỏ thời hạn 6 tháng; chỉ cần từ chối trước thời điểm phân chia di sản.

Đang nợ tiền có được từ chối nhận di sản không?

Không, nếu việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản (ví dụ trả nợ) đối với người khác. Trường hợp này việc từ chối không được chấp nhận.

Từ chối nhận di sản có bắt buộc công chứng không?

Không bắt buộc; chỉ cần lập văn bản và gửi cho những người liên quan. Tuy nhiên nên công chứng hoặc chứng thực để thuận lợi khi phân chia và sang tên tài sản.

Có được từ chối một phần di sản không?

Việc từ chối nên rõ ràng về phạm vi. Trên thực tế, cần thể hiện cụ thể trong văn bản và nên tham khảo ý kiến chuyên môn để tránh tranh chấp.

Kết luận

Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản bằng văn bản, thực hiện trước thời điểm phân chia và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản. Lưu ý Bộ luật Dân sự 2015 không còn thời hạn 6 tháng như quy định cũ. Nếu cần hỗ trợ lập văn bản từ chối, phân chia di sản hoặc xử lý tranh chấp thừa kế, có thể tham khảo dịch vụ tư vấn pháp lý của LTV Law.