Ly hôn có yếu tố nước ngoài: thủ tục, thẩm quyền và hồ sơ

Ly hôn có yếu tố nước ngoài là trường hợp một bên là người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, hoặc tài sản/quan hệ liên quan ở nước ngoài. Thủ tục phức tạp hơn ly hôn trong nước về thẩm quyền và giấy tờ. Bài viết hướng dẫn các điểm cốt lõi.

Thế nào là ly hôn có yếu tố nước ngoài?

• Vợ hoặc chồng là người nước ngoài;
• Vợ hoặc chồng là người Việt Nam định cư, làm việc, học tập ở nước ngoài;
• Tài sản chung hoặc căn cứ giải quyết ly hôn ở nước ngoài.

Tòa án nào có thẩm quyền?

Ly hôn có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi cư trú, làm việc của đương sự tại Việt Nam. Riêng trường hợp công dân Việt Nam cư trú ở khu vực biên giới với công dân nước láng giềng có thể thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân khu vực theo quy định.

Hồ sơ ly hôn có yếu tố nước ngoài

• Đơn xin ly hôn (thuận tình hoặc đơn khởi kiện);
• Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (nếu đăng ký ở nước ngoài phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng);
• Hộ chiếu/căn cước, giấy tờ cư trú của hai bên;
• Giấy khai sinh của con;
• Giấy tờ tài sản (nếu có yêu cầu chia).

Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp thường phải được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch sang tiếng Việt có công chứng.

Trình tự và thời gian

Trình tự tương tự ly hôn trong nước (nộp đơn, thụ lý, hòa giải, xét xử) nhưng thường kéo dài hơn do phải tống đạt văn bản ra nước ngoài, ủy thác tư pháp và xử lý giấy tờ. Thời gian có thể từ 6 tháng đến hơn 1 năm tùy trường hợp, đặc biệt khi một bên ở nước ngoài không hợp tác.

Trường hợp một bên đang ở nước ngoài

Khi bị đơn (vợ hoặc chồng) đang cư trú, làm việc ở nước ngoài, Tòa án phải thực hiện thủ tục tống đạt văn bản tố tụng ra nước ngoài thông qua ủy thác tư pháp, theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và các điều ước, thỏa thuận tương trợ tư pháp mà Việt Nam tham gia. Đây là lý do chính khiến vụ án loại này thường kéo dài hơn.

Nếu đã tống đạt hợp lệ nhiều lần mà bị đơn ở nước ngoài vẫn cố tình vắng mặt, hoặc không thể xác định được địa chỉ dù đã yêu cầu cung cấp, Tòa án có thể xét xử vắng mặt theo quy định của pháp luật tố tụng, bảo đảm quyền yêu cầu ly hôn của người đang ở trong nước không bị bế tắc.

Công nhận bản án, quyết định ly hôn của Tòa án nước ngoài tại Việt Nam

Trường hợp hai vợ chồng đã ly hôn tại Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền ở nước ngoài, muốn bản án, quyết định đó có giá trị pháp lý tại Việt Nam thì phải làm thủ tục công nhận và cho thi hành, hoặc ghi chú vào sổ hộ tịch việc ly hôn đã giải quyết ở nước ngoài, theo Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 và pháp luật về hộ tịch.

Chỉ sau khi được công nhận hoặc ghi chú hợp lệ, việc ly hôn ở nước ngoài mới được coi là có hiệu lực về mặt nhân thân tại Việt Nam, làm cơ sở cho các thủ tục tiếp theo như đăng ký kết hôn mới. Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp vẫn cần được hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng.

Chia tài sản và quyền nuôi con khi một bên ở nước ngoài

Về nguyên tắc nội dung, việc chia tài sản chung và xác định người trực tiếp nuôi con vẫn áp dụng Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 như các vụ ly hôn trong nước: tài sản chung chia đôi có tính đến công sức đóng góp; quyền nuôi con căn cứ vào quyền lợi mọi mặt của con. Bạn có thể tham khảo bài chia tài sản khi ly hôn và quyền nuôi con khi ly hôn.

Điểm khác biệt nằm ở khâu thực thi: với tài sản là bất động sản ở nước ngoài, Tòa án Việt Nam có thể gặp giới hạn về thẩm quyền và phải căn cứ pháp luật nơi có tài sản; với quyền nuôi con khi con hoặc một bên ở nước ngoài, việc thăm nom, cấp dưỡng và giao con cần được thỏa thuận rõ để thuận tiện thi hành trên thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Chồng/vợ ở nước ngoài không về có ly hôn được không?

Được. Tòa án vẫn thụ lý và giải quyết theo thủ tục tống đạt, ủy thác tư pháp ra nước ngoài. Nếu bị đơn cố tình vắng mặt, Tòa có thể xét xử vắng mặt theo quy định.

Kết hôn ở nước ngoài, ly hôn tại Việt Nam được không?

Được, nếu đương sự cư trú tại Việt Nam. Giấy đăng ký kết hôn cấp ở nước ngoài cần được ghi chú/công nhận, hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng để bổ sung hồ sơ.

Ly hôn với người nước ngoài mất bao lâu?

Thường lâu hơn ly hôn trong nước, từ khoảng 6 tháng đến hơn 1 năm, do phát sinh thủ tục tống đạt, ủy thác tư pháp và xử lý giấy tờ nước ngoài.

Kết luận

Ly hôn có yếu tố nước ngoài đòi hỏi xử lý đúng thẩm quyền và giấy tờ hợp pháp hóa lãnh sự, dễ kéo dài nếu thiếu kinh nghiệm. Có luật sư hỗ trợ giúp hồ sơ hợp lệ ngay từ đầu, tiết kiệm thời gian. LTV Law (Luật sư Đỗ Khánh Linh) nhận tư vấn và đại diện ly hôn có yếu tố nước ngoài.