Kinh doanh là gì: Khái niệm, Các hình thức & Điều kiện

"Kinh doanh" là từ được dùng hằng ngày, nhưng không phải ai cũng nắm rõ định nghĩa pháp lý cũng như những hình thức và điều kiện đi kèm. Hiểu đúng bản chất kinh doanh giúp bạn lựa chọn mô hình phù hợp, đăng ký đúng thủ tục và tránh rủi ro bị xử phạt. Bài viết tổng hợp khái niệm theo Luật Doanh nghiệp 2020, các hình thức kinh doanh phổ biến và những điều kiện cần đáp ứng để hoạt động hợp pháp.

Kinh doanh là gì theo Luật Doanh nghiệp 2020

Theo Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020, kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả công đoạn của quá trình từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận.

Từ định nghĩa này có thể rút ra ba dấu hiệu cốt lõi của hoạt động kinh doanh. Thứ nhất, tính liên tục: hoạt động được thực hiện lặp đi lặp lại, thường xuyên chứ không phải hành vi đơn lẻ, ngẫu nhiên. Thứ hai, phạm vi bao trùm chuỗi giá trị: có thể chỉ là một công đoạn (ví dụ chỉ tiêu thụ sản phẩm) hoặc toàn bộ chuỗi từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ, cung ứng dịch vụ. Thứ ba, mục đích tìm kiếm lợi nhuận: đây là yếu tố phân biệt kinh doanh với các hoạt động phi lợi nhuận hoặc tiêu dùng cá nhân thông thường.

Quyền tự do kinh doanh

Pháp luật Việt Nam ghi nhận quyền tự do kinh doanh: mọi người có quyền tự do kinh doanh những ngành, nghề mà pháp luật không cấm. Đây là nguyên tắc quan trọng, cho phép người dân và doanh nghiệp chủ động lựa chọn lĩnh vực hoạt động, miễn là không thuộc nhóm ngành, nghề bị cấm đầu tư kinh doanh.

Tuy vậy, tự do không đồng nghĩa với không giới hạn. Bên cạnh các ngành, nghề bị cấm, còn có một số ngành, nghề là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Với nhóm này, bạn vẫn được kinh doanh nhưng phải đáp ứng những điều kiện nhất định theo quy định của pháp luật chuyên ngành trước khi hoạt động. Vì thế, bước đầu tiên khi có ý định kinh doanh là xác định ngành, nghề dự kiến thuộc nhóm nào để chuẩn bị cho đúng.

Các hình thức kinh doanh phổ biến

Trên thực tế, người bắt đầu kinh doanh thường lựa chọn giữa các hình thức sau, tùy theo quy mô và định hướng phát triển.

Hộ kinh doanh. Do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập, thường phù hợp với quy mô nhỏ như cửa hàng, quán ăn, dịch vụ gia đình. Hộ kinh doanh do chủ hộ chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh. Ưu điểm là thủ tục đơn giản, chi phí và nghĩa vụ tuân thủ nhẹ nhàng; nhược điểm là chịu trách nhiệm vô hạn và khó huy động vốn lớn hay mở rộng nhanh.

Doanh nghiệp. Bao gồm các loại hình như công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân. Phần lớn các loại hình doanh nghiệp có tư cách pháp nhân, ngoại trừ doanh nghiệp tư nhân. Ưu điểm của mô hình công ty là khả năng huy động vốn tốt hơn, dễ mở rộng và (với công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần) chủ sở hữu chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi vốn góp; nhược điểm là thủ tục và nghĩa vụ tuân thủ về kế toán, thuế, quản trị chặt chẽ hơn.

Cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ. Là hoạt động buôn bán, cung ứng dịch vụ ở quy mô rất nhỏ. Một số trường hợp buôn bán nhỏ lẻ, không thường xuyên có thể không phải đăng ký, nhưng nếu hoạt động mang tính liên tục và nhằm tìm kiếm lợi nhuận thì về nguyên tắc vẫn cần đăng ký theo hình thức phù hợp. Để chắc chắn, nên đối chiếu với quy định hiện hành hoặc hỏi ý kiến tư vấn trước khi hoạt động.

So sánh các hình thức kinh doanh

Bảng dưới đây tóm tắt điểm khác biệt giữa ba nhóm hình thức để bạn dễ hình dung khi lựa chọn:

Nếu cần đọc kỹ hơn về khác biệt giữa hai nhóm hay được cân nhắc nhất, bạn có thể tham khảo bài hộ kinh doanh hay công ty và bài so sánh các loại hình doanh nghiệp.

Điều kiện để kinh doanh hợp pháp

Để hoạt động kinh doanh được coi là hợp pháp, cần đáp ứng một số điều kiện chung sau:

Đăng ký kinh doanh. Tùy theo mô hình lựa chọn, bạn thực hiện thủ tục thành lập hộ kinh doanh hoặc thành lập doanh nghiệp tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Đây là bước ghi nhận tư cách gia nhập thị trường.

Đáp ứng điều kiện với ngành, nghề có điều kiện. Nếu ngành, nghề dự kiến thuộc danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư 2020, bạn phải đáp ứng các điều kiện tương ứng, thường là xin giấy phép con hoặc giấy chứng nhận đủ điều kiện do cơ quan quản lý chuyên ngành cấp trước khi hoạt động. Nội dung này được trình bày kỹ trong bài giấy phép kinh doanh là gì.

Tuân thủ nghĩa vụ thuế. Sau khi được cấp giấy, chủ thể kinh doanh phải kê khai, nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính, kế toán theo quy định. Việc tuân thủ đầy đủ ngay từ đầu giúp tránh bị truy thu, xử phạt về sau.

Cách lựa chọn hình thức kinh doanh phù hợp

Không có hình thức nào là tốt nhất cho mọi trường hợp; lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của bạn. Một số yếu tố nên cân nhắc:

Quy mô và vốn. Với quy mô nhỏ, ít vốn, một cửa hàng đơn giản thì hộ kinh doanh có thể đủ dùng. Với kế hoạch vốn lớn, nhiều người cùng góp vốn thì mô hình công ty thường phù hợp hơn.

Mức độ chịu trách nhiệm. Nếu muốn giới hạn rủi ro tài sản cá nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần cho phép chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp. Hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản.

Khả năng huy động vốn và định hướng phát triển. Nếu dự kiến gọi vốn, kết nạp thêm thành viên, cổ đông hoặc niêm yết trong tương lai, mô hình công ty (đặc biệt công ty cổ phần) linh hoạt hơn nhiều so với hộ kinh doanh.

Một số lưu ý để tránh rủi ro

Kinh doanh khi chưa đăng ký, hoặc kinh doanh ngành, nghề có điều kiện khi chưa đáp ứng đủ điều kiện, có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, thậm chí bị đình chỉ hoạt động tùy tính chất và mức độ. Do đó, không nên hoạt động trước rồi mới hợp thức hóa sau.

Một lưu ý khác là nên chọn đúng hình thức ngay từ đầu. Việc chuyển đổi mô hình về sau (ví dụ từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp) là khả thi nhưng phát sinh thủ tục và chi phí. Nếu bạn đã có định hướng phát triển rõ ràng, việc lựa chọn phù hợp từ đầu sẽ tiết kiệm thời gian và nguồn lực.

Câu hỏi thường gặp

Kinh doanh có bắt buộc phải đăng ký không?

Về nguyên tắc, hoạt động kinh doanh mang tính liên tục và nhằm tìm kiếm lợi nhuận cần được đăng ký dưới hình thức phù hợp (hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp). Một số trường hợp buôn bán nhỏ lẻ, không thường xuyên có thể không thuộc diện phải đăng ký; để chắc chắn, nên đối chiếu quy định hiện hành hoặc hỏi ý kiến tư vấn.

Hộ kinh doanh và doanh nghiệp khác nhau ở điểm nào?

Khác biệt cơ bản nằm ở tư cách pháp nhân, chế độ chịu trách nhiệm, quy mô phù hợp và khả năng huy động vốn. Doanh nghiệp (trừ doanh nghiệp tư nhân) có tư cách pháp nhân và huy động vốn tốt hơn; hộ kinh doanh thủ tục đơn giản nhưng chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của chủ hộ.

Ngành, nghề kinh doanh có điều kiện là gì?

Là những ngành, nghề mà việc thực hiện phải đáp ứng điều kiện nhất định theo Luật Đầu tư 2020, thường gắn với lý do quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng. Với nhóm này, bạn cần đáp ứng điều kiện và xin giấy phép con trước khi hoạt động.

Cá nhân có được tự do kinh doanh mọi ngành, nghề không?

Cá nhân được tự do kinh doanh những ngành, nghề mà pháp luật không cấm. Tuy nhiên, đối với ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, phải đáp ứng các điều kiện theo quy định; còn ngành, nghề bị cấm thì không được kinh doanh.

Nên chọn hộ kinh doanh hay thành lập công ty?

Tùy quy mô, vốn, mức độ chịu trách nhiệm mong muốn và định hướng phát triển. Quy mô nhỏ, gọn nhẹ thì hộ kinh doanh có thể phù hợp; nếu cần huy động vốn, mở rộng và giới hạn trách nhiệm thì nên cân nhắc mô hình công ty.

Kết luận

Kinh doanh là việc thực hiện liên tục các công đoạn từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ nhằm tìm kiếm lợi nhuận. Bạn được tự do kinh doanh những ngành, nghề pháp luật không cấm, nhưng cần đăng ký đúng hình thức, đáp ứng điều kiện với ngành, nghề có điều kiện và tuân thủ nghĩa vụ thuế. Lựa chọn đúng mô hình ngay từ đầu sẽ giúp hoạt động thuận lợi và giảm rủi ro pháp lý.

Nếu bạn cần tư vấn lựa chọn mô hình và chuẩn bị hồ sơ, có thể tham khảo dịch vụ thành lập doanh nghiệp của LTV Law. Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ bạn xác định hình thức phù hợp và thực hiện thủ tục đăng ký đúng quy định.