Giành quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi: Quy định & Cách chứng minh

Khi vợ chồng ly hôn, việc ai được trực tiếp nuôi con nhỏ là vấn đề nhạy cảm và thường gây tranh chấp gay gắt, đặc biệt với con dưới 36 tháng tuổi. Nhiều người cho rằng con dưới 36 tháng thì đương nhiên mẹ được nuôi, hoặc ngược lại, người cha nghĩ rằng mình không còn cơ hội. Cả hai cách hiểu đều chưa đầy đủ. Bài viết dưới đây trình bày quy định pháp luật hiện hành và cách chuẩn bị chứng cứ, với mong muốn giúp bạn đọc hình dung rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình.

1. Quy định pháp luật về việc nuôi con dưới 36 tháng tuổi

Việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con sau khi ly hôn được quy định tại Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014. Về nguyên tắc, vợ chồng có thể thỏa thuận về người trực tiếp nuôi con, nghĩa vụ và quyền của mỗi bên đối với con sau khi ly hôn. Trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi, căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con.

Riêng với con dưới 36 tháng tuổi, khoản 3 Điều 81 quy định con được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Như vậy, pháp luật dành cho người mẹ quyền ưu tiên, xuất phát từ đặc điểm sinh lý và nhu cầu chăm sóc của trẻ ở độ tuổi còn quá nhỏ, nhưng đây không phải là quyền tuyệt đối và không loại trừ hoàn toàn khả năng người cha được giao con.

2. Người mẹ: quyền ưu tiên nhưng vẫn cần bảo đảm điều kiện

Với con dưới 36 tháng tuổi, người mẹ có lợi thế lớn vì pháp luật mặc định giao con cho mẹ. Tuy nhiên, lợi thế này gắn liền với điều kiện: người mẹ phải đủ khả năng trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con. Nếu người cha đưa ra được chứng cứ cho thấy người mẹ không bảo đảm các điều kiện này, quyền ưu tiên có thể không còn.

Do đó, ngay cả khi bạn là người mẹ, việc chủ động chuẩn bị giấy tờ chứng minh mình có thu nhập ổn định, chỗ ở phù hợp và thời gian dành cho con vẫn rất cần thiết. Điều này giúp củng cố vị thế và tránh bị động khi phía bên kia đưa ra các lập luận bất lợi.

3. Người cha muốn giành nuôi con dưới 36 tháng: phải chứng minh gì?

Người cha vẫn có thể được giao trực tiếp nuôi con dưới 36 tháng tuổi trong hai trường hợp. Thứ nhất, cha mẹ thỏa thuận để cha là người trực tiếp nuôi con và thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con. Thứ hai, người cha chứng minh được người mẹ không đủ điều kiện để trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.

Việc chứng minh người mẹ không đủ điều kiện cần dựa trên chứng cứ khách quan, không nên chỉ là suy đoán hay cảm tính. Một số tình huống thực tế thường được xem xét gồm: người mẹ mắc bệnh hoặc có vấn đề sức khỏe khiến không thể chăm sóc con; không có thu nhập, không có công việc và chỗ ở ổn định; có hành vi bạo lực, ngược đãi; bỏ bê, không quan tâm chăm sóc con; hoặc có lối sống, hoàn cảnh ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của trẻ. Mỗi lập luận cần đi kèm tài liệu, xác nhận hoặc chứng cứ tương ứng thì mới có sức thuyết phục trước Tòa.

4. Nguyên tắc "vì lợi ích mọi mặt của con"

Dù áp dụng cho con ở độ tuổi nào, Tòa án luôn xuất phát từ nguyên tắc bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con. "Mọi mặt" ở đây không chỉ là điều kiện vật chất, mà còn bao gồm cả yếu tố tinh thần, tình cảm, môi trường giáo dục và sự ổn định trong cuộc sống của trẻ. Vì thế, người có thu nhập cao hơn chưa chắc đã là người được giao nuôi con, nếu bên còn lại chứng minh được mình phù hợp hơn về tổng thể.

Với con từ đủ 7 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con muốn sống với ai. Quy định này không áp dụng cho con dưới 36 tháng tuổi vì trẻ chưa thể bày tỏ ý chí, nhưng bạn đọc nên nắm để hiểu tổng thể cách Tòa cân nhắc theo từng độ tuổi.

5. Các yếu tố Tòa xem xét và chứng cứ nên chuẩn bị

Bảng dưới đây tổng hợp những nhóm yếu tố thường được Tòa án cân nhắc khi quyết định giao con, kèm gợi ý về loại chứng cứ tương ứng. Đây là thông tin tham khảo để bạn hình dung, không thay thế cho tư vấn theo hồ sơ cụ thể.

Khi thu thập chứng cứ về phía bên còn lại, bạn nên bảo đảm tài liệu được thu thập hợp pháp và có giá trị pháp lý, tránh những chứng cứ thu thập trái quy định vì có thể không được Tòa chấp nhận.

6. Trình tự yêu cầu Tòa án giải quyết và quyền thay đổi người nuôi con

Việc nuôi con thường được giải quyết đồng thời trong vụ án hoặc việc ly hôn. Nếu hai bên thuận tình ly hôn và thỏa thuận được về nuôi con, Tòa án công nhận thỏa thuận đó khi phù hợp với lợi ích của con. Nếu tranh chấp về quyền nuôi con, Tòa án sẽ thụ lý và xét xử theo thủ tục tố tụng dân sự, trong đó các bên trình bày yêu cầu, cung cấp chứng cứ và tranh luận về việc ai phù hợp hơn để trực tiếp nuôi con.

Người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền, nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở, đồng thời có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con. Việc giành quyền nuôi con không đồng nghĩa với việc tước bỏ hoàn toàn quan hệ giữa con và người còn lại.

Một điểm quan trọng nhưng nhiều người chưa nắm rõ là quyết định giao con không phải vĩnh viễn. Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, khi có căn cứ, cha, mẹ hoặc người thân thích, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền có thể yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con. Việc thay đổi được xem xét khi cha mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi phù hợp với lợi ích của con, hoặc khi người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Như vậy, ngay cả khi hiện tại chưa giành được quyền nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người cha vẫn có thể tiếp tục theo dõi và yêu cầu thay đổi khi hoàn cảnh biến chuyển và có căn cứ rõ ràng.

7. Một số lưu ý để tránh sai lầm thường gặp

Trong các tranh chấp về nuôi con nhỏ, một số sai lầm thường lặp lại. Nhiều người quá tập trung chứng minh mình có nhiều tiền mà quên rằng Tòa cân nhắc lợi ích mọi mặt, trong đó thời gian và sự gắn bó với con cũng rất quan trọng. Một số trường hợp khác lại đưa ra cáo buộc nặng nề về bên kia nhưng không có chứng cứ, khiến lập luận thiếu sức thuyết phục và đôi khi phản tác dụng.

Ngoài ra, việc giành quyền nuôi con nên đặt lợi ích của trẻ lên trên cảm xúc mâu thuẫn giữa cha và mẹ. Giữ thái độ hợp tác, tôn trọng quyền thăm nom của bên còn lại và tập trung vào điều tốt nhất cho con thường được đánh giá tích cực hơn.

Bạn đọc có thể tham khảo thêm bài viết Quyền nuôi con khi ly hôn để có cái nhìn tổng quát về việc nuôi con ở các độ tuổi khác nhau.

8. Câu hỏi thường gặp

Con dưới 36 tháng tuổi có phải luôn giao cho mẹ nuôi không?

Không. Pháp luật ưu tiên giao con dưới 36 tháng tuổi cho mẹ, nhưng vẫn có ngoại lệ khi người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, hoặc khi cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Người cha muốn nuôi con dưới 36 tháng thì cần chứng minh điều gì?

Người cha cần chứng minh được người mẹ không đủ điều kiện chăm sóc con, hoặc có thỏa thuận với người mẹ về việc cha trực tiếp nuôi con và thỏa thuận đó phù hợp với lợi ích của con. Lập luận cần đi kèm chứng cứ khách quan.

Thu nhập cao hơn có chắc chắn được nuôi con không?

Không hẳn. Thu nhập chỉ là một trong nhiều yếu tố. Tòa án xem xét lợi ích mọi mặt của con, gồm cả điều kiện tinh thần, thời gian chăm sóc, môi trường sống và sự gắn bó, chứ không chỉ căn cứ vào khả năng tài chính.

Sau khi Tòa đã giao con, có thể thay đổi người nuôi con không?

Có. Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, khi có căn cứ, chẳng hạn cha mẹ thỏa thuận thay đổi phù hợp với lợi ích của con hoặc người đang nuôi con không còn đủ điều kiện, các bên có thể yêu cầu Tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con.

Người không trực tiếp nuôi con có mất quyền với con không?

Không. Người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền và nghĩa vụ thăm nom con mà không ai được cản trở, đồng thời có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con theo quy định.

Kết luận

Với con dưới 36 tháng tuổi, người mẹ có quyền ưu tiên được giao trực tiếp nuôi con, nhưng quyền này gắn với điều kiện chăm sóc và không loại trừ khả năng người cha được giao con khi chứng minh được người mẹ không đủ điều kiện hoặc khi hai bên có thỏa thuận phù hợp. Điều quyết định vẫn là lợi ích mọi mặt của con và chất lượng chứng cứ mà mỗi bên đưa ra. Việc chuẩn bị hồ sơ, tài liệu chặt chẽ ngay từ đầu sẽ giúp bạn chủ động hơn trong quá trình giải quyết.

Nếu bạn đang cân nhắc ly hôn và có tranh chấp về quyền nuôi con nhỏ, LTV Law sẵn sàng tư vấn và hỗ trợ bạn đánh giá hồ sơ, chuẩn bị chứng cứ theo hoàn cảnh cụ thể. Tham khảo thêm dịch vụ ly hôn của chúng tôi để được hỗ trợ phù hợp.