Theo Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2022 và Nghị định 65/2023/NĐ-CP, phần mềm máy tính thuộc nhóm tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả kể từ thời điểm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định. Việc đăng ký tại Cục Bản quyền tác giả không phải điều kiện phát sinh quyền, nhưng là căn cứ pháp lý quan trọng để chứng minh quyền sở hữu khi xảy ra tranh chấp, thương mại hóa hoặc chuyển giao.
Mục lục
Bản quyền tác giả phần mềm bảo hộ những yếu tố nào
Quyền tác giả đối với phần mềm máy tính bảo hộ hình thức thể hiện sáng tạo, không bảo hộ ý tưởng thuần túy. Trên thực tế, các yếu tố thường được bảo hộ bao gồm mã nguồn, mã đối tượng, cấu trúc chương trình, cách sắp xếp các mô-đun và giao diện thể hiện nếu mang dấu ấn sáng tạo riêng của tác giả. Đây chính là phần “chất xám” được pháp luật ghi nhận và bảo vệ.
Ngược lại, ý tưởng, nguyên lý hoạt động, thuật toán toán học hay chức năng kỹ thuật của phần mềm không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả. Đây là điểm nhiều người nhầm lẫn, dẫn đến kỳ vọng sai khi đăng ký. Việc hiểu đúng phạm vi bảo hộ giúp người nộp đơn chuẩn bị hồ sơ phù hợp và tránh tranh chấp không cần thiết về sau.
Ai có quyền đăng ký bản quyền tác giả phần mềm
Cá nhân trực tiếp sáng tạo ra phần mềm
Cá nhân trực tiếp viết mã và sáng tạo ra phần mềm được pháp luật công nhận là tác giả, với điều kiện phần mềm do chính cá nhân đó tạo ra bằng lao động trí tuệ độc lập. Tác giả có các quyền nhân thân không thể chuyển giao và có thể đồng thời là chủ sở hữu nếu không có thỏa thuận khác. Khi đăng ký, cá nhân cần chứng minh quá trình sáng tạo và thời điểm hình thành tác phẩm.
Doanh nghiệp sở hữu phần mềm do nhân sự hoặc thuê ngoài phát triển
Trong môi trường doanh nghiệp, tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả thường không trùng nhau. Phần mềm do nhân viên tạo ra theo nhiệm vụ được giao hoặc do bên thứ ba phát triển theo hợp đồng thuê khoán thường thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, nếu có thỏa thuận rõ ràng bằng văn bản. Hợp đồng lao động, hợp đồng thuê khoán và điều khoản chuyển giao quyền là căn cứ pháp lý đặc biệt quan trọng khi đăng ký.
Thiếu hoặc soạn thảo hợp đồng không chặt chẽ là nguyên nhân phổ biến khiến doanh nghiệp không được công nhận là chủ sở hữu, dù đã đầu tư toàn bộ chi phí phát triển.
Trường hợp phần mềm có nhiều đồng tác giả hoặc đồng chủ sở hữu
Phần mềm có thể được tạo ra bởi nhiều người cùng tham gia sáng tạo. Khi đó, cần xác lập rõ đồng tác giả và đồng chủ sở hữu theo tỷ lệ hoặc thỏa thuận cụ thể. Nếu không có văn bản thống nhất ngay từ đầu, rủi ro tranh chấp quyền khai thác, chuyển nhượng hoặc góp vốn bằng phần mềm là rất lớn.
Từ kinh nghiệm xử lý hồ sơ thực tế, LTV Law khuyến nghị các bên nên hoàn tất thỏa thuận quyền trước khi nộp đơn đăng ký để đảm bảo làm sao để đăng ký bản quyền tác giả phần mềm đạt hiệu quả pháp lý cao nhất và tránh phát sinh tranh chấp về sau.
Câu hỏi thường gặp khi đăng ký bản quyền tác giả phần mềm
Trong quá trình tư vấn thực tế, LTV Law nhận thấy người nộp đơn thường gặp nhiều vướng mắc giống nhau khi tìm hiểu làm sao để đăng ký bản quyền tác giả phần mềm. Việc giải đáp đúng và đủ các câu hỏi phổ biến dưới đây giúp tác giả và doanh nghiệp tránh hiểu sai quy định, đồng thời chủ động hơn trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.
Chưa hoàn thiện phần mềm có đăng ký bản quyền được không
Theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ, quyền tác giả phát sinh kể từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định. Điều này đồng nghĩa với việc phần mềm chưa hoàn thiện vẫn có thể đăng ký bản quyền, miễn là đã có mã nguồn hoặc cấu trúc chương trình cụ thể để xác định nội dung được bảo hộ.
Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp lựa chọn đăng ký bản quyền theo từng phiên bản phát triển nhằm xác lập quyền sớm và hạn chế rủi ro bị sao chép trong quá trình hoàn thiện sản phẩm.
Phần mềm viết chung với freelancer thì ai là chủ sở hữu
Đây là vấn đề phát sinh rất phổ biến. Theo luật, người trực tiếp sáng tạo ra phần mềm được công nhận là tác giả, còn chủ sở hữu quyền tác giả phụ thuộc vào thỏa thuận giữa các bên. Nếu không có điều khoản chuyển giao quyền trong hợp đồng thuê khoán, freelancer có thể vẫn là chủ sở hữu hoặc đồng sở hữu quyền tài sản.
Vì vậy, để đảm bảo quyền lợi, doanh nghiệp cần có hợp đồng rõ ràng về việc chuyển giao quyền tác giả trước khi thực hiện đăng ký bản quyền tác giả phần mềm.
Đăng ký bản quyền phần mềm có cần công bố mã nguồn không
Khi nộp hồ sơ, người đăng ký phải cung cấp bản sao tác phẩm theo quy định. Tuy nhiên, không bắt buộc phải công bố toàn bộ mã nguồn. Thông thường, chỉ cần trích một phần mã nguồn đại diện và có thể che thông tin nhạy cảm để bảo vệ bí mật kinh doanh.
Việc chuẩn bị đúng cách giúp vừa đáp ứng yêu cầu pháp lý, vừa đảm bảo an toàn cho tài sản công nghệ của chủ sở hữu.
Giấy chứng nhận bản quyền phần mềm có thời hạn bao lâu
Theo Luật Sở hữu trí tuệ, quyền nhân thân của tác giả được bảo hộ vô thời hạn, trong khi quyền tài sản đối với phần mềm được bảo hộ trong suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo sau năm tác giả qua đời. Đối với phần mềm thuộc sở hữu của tổ chức, thời hạn bảo hộ được tính theo quy định tương ứng của pháp luật hiện hành.
